:quality(85))
Định mức nguyên vật liệu (BOM) là gì?
Định mức nguyên vật liệu (BOM) là danh sách đầy đủ các linh kiện, vật liệu và hướng dẫn cần thiết để lắp ráp một sản phẩm, đóng vai trò như bản thiết kế cho sản xuất và sản phẩm. Mỗi mục trong BOM đi kèm thông tin cụ thể, bao gồm tên linh kiện, số lượng, chi phí và hướng dẫn về cách sử dụng hoặc lắp ráp chúng. Thông tin này thường được trình bày dưới dạng phân cấp, với sản phẩm hoàn chỉnh ở trên cùng và các linh kiện, bản kế hoạch ở phía dưới.
Ví dụ, giả sử doanh nghiệp cần những chiếc ghế ăn mới nhưng không có kiến thức về việc mua hoặc tự làm ghế. BOM sẽ liệt kê tất cả các linh kiện cần thiết để lắp ghế, bao gồm chân ghế, mặt ngồi, lớp bọc, ốc vít và nhiều thành phần khác. BOM cũng chỉ rõ số lượng cần thiết cho từng linh kiện, chẳng hạn như bốn chân ghế và một mặt ngồi. Ngoài ra, nếu doanh nghiệp không biết hình dạng chân ghế ra sao, BOM sẽ cung cấp chi tiết về từng bộ phận, như kích thước và vật liệu cấu thành. Cuối cùng, BOM còn đưa ra hướng dẫn lắp ráp chi tiết từng bước.
Dù BOM có vẻ đơn giản đối với sản phẩm như ghế, nhưng khi áp dụng vào các ngành thiết kế, kỹ thuật hay sản xuất, mức độ phức tạp có thể tăng lên đáng kể. Do đó, một BOM được cấu trúc hợp lý là yếu tố quan trọng giúp sản xuất hiệu quả, đảm bảo đầy đủ linh kiện cần thiết, hỗ trợ doanh nghiệp quản lý tồn kho, ước tính chi phí, phát hiện các vấn đề về sản phẩm và tránh trễ nải trong sản xuất.
Tại sao BOM lại quan trọng?
BOM đóng vai trò then chốt trong nhiều quy trình khác nhau như sản xuất, thiết kế, thu mua, bán hàng, mua hàng và quản lý tồn kho. BOM là lộ trình toàn diện để các bộ phận làm việc, liệt kê tất cả linh kiện, vật liệu và hướng dẫn cần thiết để lắp ráp sản phẩm. Mỗi bộ phận đảm nhiệm một phần khác nhau của quy trình sản xuất, việc có được tổng quan chi tiết toàn bộ quy trình góp phần đảm bảo thành công chung. Ngoài ra, BOM còn cần thiết đối với các lĩnh vực cụ thể của doanh nghiệp như:
Lập lịch trình sản xuất
Với cái nhìn rõ ràng về nhu cầu và thời điểm, BOM giúp quản lý sản xuất xây dựng lịch trình sản xuất thực tế, phân bổ nguồn lực hiệu quả và phối hợp công việc hợp lý. BOM cũng giúp doanh nghiệp dự báo các điểm nghẽn hoặc chậm trễ tiềm ẩn, tạo cơ hội chủ động xử lý các vấn đề phát sinh khi rà soát BOM.
Lập ngân sách
BOM cung cấp thông tin chi tiết về từng linh kiện như tên, số lượng và giá thành đơn vị. Mức độ rõ ràng này không chỉ hỗ trợ sản xuất hiệu quả mà còn giúp doanh nghiệp ước tính chi phí chính xác, lập kế hoạch ngân sách và phân bổ nguồn lực hợp lý.
Quản lý tồn kho
BOM đóng vai trò quan trọng trong quản lý mức tồn kho. Bằng cách chỉ rõ số lượng cần thiết cho từng linh kiện, doanh nghiệp có thể duy trì lượng hàng tồn kho tối ưu, tránh tình trạng thừa hoặc thiếu hàng. Điều này đồng thời giúp giảm chi phí lưu kho và hạn chế rủi ro tình trạng lỗi thời.
Kiểm soát chất lượng
Thông qua danh sách chi tiết tất cả linh kiện và vật liệu, BOM giúp đảm bảo các bộ phận đều được kiểm soát và tìm nguồn phù hợp, giảm thiểu khả năng sử dụng linh kiện kém chất lượng hoặc không đúng yêu cầu.
Thông tin nào được bao gồm trong định mức nguyên vật liệu?
Mã & tên linh kiện
Mã và tên linh kiện giúp doanh nghiệp nhận diện các thành phần khác nhau trong BOM. Tên mô tả đặc điểm — ví dụ “chân ghế gỗ” — còn mã như "LEG-001" giúp xác định duy nhất từng linh kiện. Mã linh kiện cũng thường được gọi là mã sản phẩm hoặc SKU, từ đó hỗ trợ doanh nghiệp lập kế hoạch, theo dõi và đặt hàng chi tiết cho từng bộ phận.
Mô tả linh kiện
Ngoài mã và tên, BOM cần có phần mô tả cho mỗi linh kiện. Mô tả sẽ nêu rõ kích thước, vật liệu, thông số đo lường và các đặc điểm kỹ thuật khác. Một số linh kiện có thể hình dáng tương tự nhau nên mô tả chi tiết giúp nhà sản xuất xác định đúng từng bộ phận, đảm bảo sản xuất chính xác.
Số lượng
Cạnh mã, tên và mô tả linh kiện cần có số lượng cho mỗi loại. Số lượng là yếu tố then chốt trong lập kế hoạch và triển khai sản xuất, giúp ước tính chi phí, kiểm soát tồn kho, tránh chậm trễ do phát hiện thiếu vật tư từ đầu.
Giá thành đơn vị
Giá thành đơn vị kết hợp cùng số lượng là thông tin quan trọng cho việc lập kế hoạch dự án và dự toán ngân sách. Nếu thiếu thông tin này, doanh nghiệp không thể tính toán chi phí sản xuất tổng thể, xác định đâu là phần tiết kiệm chi phí hay đảm bảo lợi nhuận cho sản phẩm cuối cùng.
Tình trạng sẵn có
Tình trạng sẵn có của từng linh kiện trong BOM cho biết linh kiện đó đang sẵn kho, cần đặt hàng, đang trong tình trạng đặt hàng trước hay không có hàng. Nếu sản phẩm cuối cùng cần một số lượng lớn linh kiện mà không có sẵn tại thời điểm đó, quy trình sản xuất có thể bị trì hoãn. Chủ động kiểm tra thông tin này giúp doanh nghiệp chủ động đặt hàng kịp thời và lên kế hoạch sản xuất hợp lý.
Cách xây dựng và quản lý BOM
Một BOM được cấu trúc tốt giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và thiếu hụt trong chuỗi cung ứng, từ đó đảm bảo quy trình sản xuất hiệu quả. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ trình bày hai loại cấu trúc BOM–đơn cấp và đa cấp–và hãy xem thêm bài viết khác nếu doanh nghiệp muốn tìm hiểu chi tiết về Cách xây dựng định mức nguyên vật liệu (BOM) hiệu quả.
BOM đơn cấp
BOM đơn cấp là danh sách đơn giản hiển thị sản phẩm cuối cùng và các linh kiện cần để sản xuất ra nó. Loại BOM này phù hợp với sản phẩm có lắp ráp đơn giản, như sản xuất nội thất hoặc thiết bị điện tử cơ bản — ví dụ, BOM đơn cấp rất phù hợp với ghế ăn đã đề cập ở trên.
Như đã đề cập, BOM thường được xây dựng dưới dạng phân cấp; với BOM đơn cấp, sẽ có hai cấp. Sản phẩm cuối cùng ở cấp trên cùng, bộ phận và linh kiện được liệt kê ở cấp dưới cùng, tất cả hội tụ về phía cấp trên. Vì tất cả từng bộ phận thành phần đã được lắp ráp sẵn, công đoạn cuối là lắp ghép đầy đủ hoàn chỉnh. Do đó, BOM đơn cấp rõ ràng, dễ đọc, hạn chế nhầm lẫn hoặc diễn giải sai bởi đội sản xuất
BOM đa cấp
Ngược lại, BOM đa cấp mô tả nhiều cấp độ linh kiện, cụm lắp ráp phụ và vật liệu cần thiết để chế tạo sản phẩm. Không giống BOM đơn cấp chỉ liệt kê các linh kiện trực tiếp cho sản phẩm cuối cùng, BOM đa cấp còn bao gồm các cụm lắp ráp phụ, mỗi cụm lại có linh kiện riêng. Nghĩa là doanh nghiệp cần lắp ráp các cụm thành phần này trước, sau đó mới hoàn thiện thành phẩm cuối cùng. Loại BOM này phù hợp với những ngành có sản phẩm phức tạp, yêu cầu chi tiết cao như điện tử, máy móc và ô tô.
Cách xem BOM đa cấp cũng tương tự BOM đơn cấp nhưng có thêm nhiều lớp. Ở cấp trên cùng vẫn là sản phẩm hoàn chỉnh, cấp trung gian là các cụm lắp ráp phụ, tiếp đến là các cấp của linh kiện tạo thành từng cụm phụ. Điều này tạo ra sơ đồ dạng cây, cung cấp cái nhìn tổng thể và khả năng nắm bắt quy trình sản xuất toàn diện.
Các loại BOM
Có nhiều loại BOM tùy thuộc vào từng sản phẩm và lĩnh vực. Dưới đây là ba loại phổ biến nhất mà doanh nghiệp có thể gặp, cùng một số loại ít phổ biến hơn.
Engineering Bill of Materials (EBOM)
EBOM là tài liệu dùng riêng cho quá trình thiết kế và phát triển sản phẩm, thể hiện toàn bộ vòng đời từ ý tưởng cho đến sản xuất. Ngoài các yếu tố như tên, mã linh kiện, cụm lắp ráp phụ, EBOM còn có các thông số kỹ thuật, bản vẽ kỹ thuật và các chi tiết phát triển sản phẩm liên quan đến giai đoạn thiết kế, kỹ thuật. Đồng thời, EBOM giúp các bộ phận thiết kế, kỹ thuật, sản xuất phối hợp hiệu quả, đảm bảo sản phẩm được tạo ra đúng như thiết kế ban đầu.
Manufacturing Bill of Materials (MBOM)
MBOM là loại BOM tiêu chuẩn, liệt kê chi tiết cần thiết để đáp ứng lịch trình sản xuất đã lên kế hoạch. MBOM cung cấp hướng dẫn cụ thể cho sản xuất, bao gồm thông tin chi tiết về số lượng, quy trình lắp ráp, tiêu chuẩn chất lượng, cùng yêu cầu về linh kiện và cụm lắp ráp phụ. Một MBOM đầy đủ, chính xác là yếu tố then chốt cho vận hành sản xuất, giúp giảm sai sót, tối ưu chi phí và duy trì chất lượng sản phẩm cao.
Sales Bill of Materials (SBOM)
SBOM liên quan đến việc giao hàng cho khách hàng, bao gồm chi tiết về đơn đặt hàng sản phẩm hoàn chỉnh, các linh kiện và giá sản phẩm. SBOM liệt kê cả đơn hàng cho sản phẩm hoàn chỉnh lẫn các linh kiện thành phần. Ngoài phần cứng, SBOM còn đề cập đến dịch vụ, tài liệu và mọi yếu tố khác hoàn thiện đơn đặt hàng của khách. SBOM giúp đội ngũ bán hàng truyền đạt tốt sản phẩm/dịch vụ cung cấp, lập báo giá và đáp ứng kỳ vọng khách hàng, từ đó tối ưu quy trình bán hàng
Các loại BOM khác
Configurable Bill of Materials
Loại BOM cho phép tuỳ chỉnh linh kiện sản phẩm để đáp ứng yêu cầu riêng của khách hàng.
Production Bill of Materials
Loại BOM tập trung vào sản phẩm hoàn chỉnh, bao gồm các linh kiện, quy trình sản xuất và hướng dẫn lắp ráp.
Assembly Bill of Materials
Loại BOM ghi rõ các linh kiện cho lắp ráp và cụm lắp ráp phụ cần thiết cho quá trình sản xuất sản phẩm.
Khám phá thêm các nhận định từ Z2Data
Doanh nghiệp đang tìm thêm nguồn tài liệu về công nghệ hoặc chuỗi cung ứng điện tử? Xem blog Z2 Insights và cập nhật các nội dung khác của chúng tôi với nhiều chủ đề đa dạng về quy định, tình trạng lỗi thời, tin tức về bán dẫn và nhiều thông tin khác.
