Bill of Materials (BOM) คืออะไร ความหมาย ประเภท โครงสร้าง และข้อมูลสำคัญ

BOM คืออะไร

รายการวัสดุ (BOM) คือรายการที่สมบูรณ์ของชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ วัสดุ และคำแนะนำที่จำเป็นสำหรับการประกอบสินค้า ทำหน้าที่เป็นพิมพ์เขียวสำหรับการผลิตและตัวผลิตภัณฑ์เอง ในแต่ละรายการที่อยู่ใน BOM จะระบุข้อมูลเฉพาะ เช่น ชื่อชิ้นส่วน ปริมาณ ราคา และคำแนะนำวิธีใช้หรือการประกอบ โดยทั่วไปข้อมูลเหล่านี้จะถูกจัดเรียงเป็นลำดับชั้น โดยแสดงสินค้าสำเร็จรูปไว้ด้านบน และแต่ละชิ้นส่วนพร้อมแผนงานอยู่ด้านล่าง  

ตัวอย่างเช่น หากต้องการเก้าอี้รับประทานอาหารใหม่แต่ไม่รู้วิธีซื้อหรือประกอบเก้าอี้ BOM จะระบุชิ้นส่วนทั้งหมดที่ต้องใช้ในการประกอบเก้าอี้ เช่น ขาเก้าอี้ เบาะ ผ้าหุ้ม สกรู ฯลฯ และยังระบุปริมาณที่ต้องใช้ในแต่ละชิ้น เช่น ขา 4 ขา เบาะ 1 ชิ้น นอกจากนี้หากไม่ทราบว่าขาเก้าอี้หน้าตาเป็นอย่างไร BOM จะให้รายละเอียดเฉพาะทางของแต่ละชิ้นส่วน เช่น ขนาด วัสดุที่ใช้ผลิต และสุดท้ายยังมีคำแนะนำการประกอบอย่างละเอียดเป็นขั้นตอน

แม้ว่า BOM สำหรับเก้าอี้จะดูเข้าใจง่าย แต่เมื่อเข้าสู่อุตสาหกรรมด้านการออกแบบ วิศวกรรม หรือการผลิต BOM อาจมีความซับซ้อนมากขึ้น ดังนั้น BOM ที่มีโครงสร้างดีจึงมีความสำคัญต่อการผลิตที่มีประสิทธิภาพ เพราะช่วยให้มั่นใจว่าชิ้นส่วนที่จำเป็นทั้งหมดมีพร้อม และช่วยให้องค์กรบริหารจัดการคลังสินค้า ประมาณการต้นทุน ค้นหาปัญหาผลิตภัณฑ์ และหลีกเลี่ยงความล่าช้าในการผลิตได้ดียิ่งขึ้น 

ความสำคัญของ BOM

BOM มีบทบาทสำคัญในกระบวนการต่าง ๆ ขององค์กร ได้แก่ การผลิต การออกแบบ การจัดซื้อ การขาย การสั่งซื้อ การบริหารคลังสินค้า ทำหน้าที่เป็นแผนที่ที่สมบูรณ์สำหรับทีมงานทุกฝ่าย โดยแสดงรายการชิ้นส่วน วัสดุต่าง ๆ และคำแนะนำที่จำเป็นต่อการประกอบผลิตภัณฑ์ ทีมแต่ละฝ่ายมีหน้าที่ที่แตกต่างกันในกระบวนการผลิต และการมีภาพรวมของทุกขั้นตอนจะช่วยให้การดำเนินงานมีประสิทธิภาพสูงสุด นอกจากนี้ BOM ยังมีความสำคัญกับส่วนงานเฉพาะ ดังนี้

การวางแผนตารางการผลิต

เมื่อเข้าใจสิ่งที่ต้องใช้และระยะเวลาที่ต้องการอย่างชัดเจน BOM จะช่วยให้ผู้จัดการฝ่ายผลิตสามารถวางแผนตารางการผลิตที่เหมาะสม จัดสรรทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ และประสานงานได้อย่างลงตัว รวมถึงสามารถคาดการณ์ปัญหาคอขวดหรือความล่าช้า ช่วยให้สามารถแก้ไขประเด็นต่าง ๆ ล่วงหน้าในขณะตรวจสอบ BOM 

การประมาณงบประมาณ

BOM ให้ข้อมูลที่แม่นยำเกี่ยวกับแต่ละรายการ เช่น ชื่อชิ้นส่วน ปริมาณ ต้นทุนต่อหน่วย ซึ่งความชัดเจนในระดับนี้ไม่เพียงสนับสนุนการผลิตที่มีประสิทธิภาพเท่านั้น แต่ยังช่วยให้ประมาณต้นทุน วางแผนงบประมาณ และจัดสรรทรัพยากรอย่างถูกต้องด้วย

การบริหารคลังสินค้า

BOM มีบทบาทสำคัญในการควบคุมระดับสินค้าคงคลัง โดยให้รายละเอียดเกี่ยวกับปริมาณที่จำเป็นในแต่ละชิ้นส่วน ทำให้องค์กรสามารถรักษาระดับสต็อกที่เหมาะสม ป้องกันการเก็บสินค้ามากเกินไปหรือขาดแคลน ลดต้นทุนการเก็บรักษาและความเสี่ยงจากการเลิกผลิต

การควบคุมคุณภาพ

ด้วยการระบุชิ้นส่วนและวัสดุที่จำเป็นอย่างละเอียด BOM ช่วยให้แต่ละรายการได้รับการตรวจสอบและคัดเลือกอย่างถูกต้อง ลดโอกาสที่จะใช้ชิ้นส่วนที่ไม่มีคุณภาพหรือชิ้นส่วนผิดประเภท 

ข้อมูลสำคัญในรายการวัสดุ (BOM)

หมายเลขและชื่อชิ้นส่วน

หมายเลขและชื่อชิ้นส่วนช่วยให้สามารถระบุชิ้นส่วนต่าง ๆ ที่อยู่ใน BOM ได้ ชื่อจะให้ข้อมูลเชิงพรรณนา เช่น “ขาไม้” ส่วนหมายเลขชิ้นส่วนอย่าง "LEG-001" จะเป็นรหัสเฉพาะของแต่ละชิ้น นอกจากนี้ยังอาจเรียกหมายเลขชิ้นส่วนว่าเป็นรหัสสินค้า หรือ SKU และใช้ในการวางแผน ติดตาม และสั่งซื้อแต่ละรายการ 

คำอธิบายชิ้นส่วน

นอกจากชื่อและหมายเลขชิ้นส่วนแล้ว BOM ควรมีคำอธิบายของแต่ละชิ้นอีกด้วย คำอธิบายนี้ควรรายละเอียดขนาด วัสดุ มิติ และข้อกำหนดอื่น ๆ เพื่อป้องกันความสับสนหากบางชิ้นมีลักษณะคล้ายกัน ทำให้ผู้ผลิตสามารถแยกแยะและผลิตได้อย่างถูกต้อง

ปริมาณ

ถัดจากหมายเลขชิ้นส่วน ชื่อ และคำอธิบาย จะต้องระบุจำนวนที่ต้องใช้ในแต่ละชิ้น ปริมาณจึงมีความสำคัญกับการวางแผนและดำเนินการผลิต ช่วยในเรื่องการประมาณการต้นทุน การเช็คคลังสินค้า และป้องกันการขาดแคลนวัสดุตั้งแต่ต้น 

ต้นทุนต่อหน่วย

ต้นทุนต่อหน่วยเมื่อรวมกับข้อมูลปริมาณ ถือเป็นหัวใจของการวางแผนโครงการและงบประมาณ หากไม่มีข้อมูลต้นทุนต่อหน่วย จะไม่สามารถคำนวณต้นทุนการผลิตโดยรวม หาความคุ้มค่า หรือตรวจสอบอัตรากำไรของผลิตภัณฑ์สุดท้ายได้

สถานะการจัดหา

สถานะของแต่ละชิ้นส่วนใน BOM จะบ่งบอกว่าสินค้าอยู่ในสต็อก ต้องสั่งเพิ่ม หรืออยู่ระหว่าง backorder หรือหาไม่ได้เลย หากสินค้าสำเร็จรูปต้องใช้ชิ้นส่วนซ้ำในปริมาณมาก แต่ขณะนั้นสินค้าเหล่านั้นไม่สามารถสั่งซื้อได้ อาจทำให้การผลิตล่าช้า ดังนั้นการทราบข้อมูลนี้ล่วงหน้าจะช่วยให้วางแผนการจัดซื้อได้แม่นยำยิ่งขึ้น

โครงสร้างและการบริหาร BOM

BOM ที่มีโครงสร้างดีช่วยให้องค์กรลดความเสี่ยงและการขาดแคลนในห่วงโซ่อุปทาน พร้อมรับประกันกระบวนการผลิตที่มีประสิทธิภาพ ในบทความนี้จะอธิบายโครงสร้าง BOM สองประเภท ได้แก่ Single Level และ Multilevel หากต้องการข้อมูลรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับโครงสร้าง BOM ที่มีประสิทธิผล สามารถดูรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับการจัดโครงสร้าง BOM (รายการวัสดุ)

Single Level Bill of Materials

Single-level BOM เป็นรายการที่ตรงไปตรงมา แสดงสินค้าสำเร็จรูปและรายการชิ้นส่วนที่ต้องใช้ในการผลิต เหมาะกับสินค้าที่ประกอบง่าย เช่น การผลิตเฟอร์นิเจอร์หรืออิเล็กทรอนิกส์พื้นฐาน ตัวอย่างเช่นเก้าอี้ที่กล่าวถึงก่อนหน้านี้ ใช้โครงสร้างsingle-level BOMได้อย่างเหมาะสม

ตามที่กล่าวไปแล้ว BOM มักมีโครงสร้างแบบลำดับชั้น ซึ่ง single-level BOM จะแบ่งเป็น 2 ระดับ ด้านบนสุดเป็นสินค้าสำเร็จรูป และด้านล่างเป็นรายการชิ้นส่วนต่าง ๆ ซึ่งแต่ละชิ้นจะถูกประกอบไว้แล้ว เหลือเพียงการนำมาประกอบเข้าด้วยกัน จึงเหมาะกับงานผลิตที่ต้องความชัดเจนและอ่านเข้าใจง่าย ลดข้อผิดพลาดในกระบวนการผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ

Multilevel Bill of Materials

ในทางกลับกัน Multilevel BOM เป็นการแสดงโครงสร้างที่ซับซ้อน มีลำดับชั้นของชิ้นส่วนย่อยและวัสดุที่ต้องใช้สำหรับการผลิตสินค้า ต่างจาก single-level BOM ที่แสดงเฉพาะชิ้นส่วนที่ใช้โดยตรง Multilevel BOMs จะรวม sub-assemblies ที่แตกออกเป็นชิ้นส่วนย่อย ต้องประกอบ sub-assemblies เหล่านั้นก่อน จะได้เป็นชิ้นส่วนสำหรับขั้นตอนสุดท้ายของการผลิตเหมาะกับอุตสาหกรรมที่สินค้ามีความซับซ้อนสูง เช่น อิเล็กทรอนิกส์ เครื่องจักร และยานยนต์

การดู Multilevel BOM มีความคล้ายกับแบบ Single Level แต่มีชั้นย่อยเพิ่มเติม โดยระดับบนสุดเป็นสินค้าสำเร็จรูป ถัดจากนั้นเป็นลำดับ sub-assemblies ต่อไปยังชิ้นส่วนย่อยในแต่ละ sub-assembly ซึ่งเป็นลักษณะแผนภูมิต้นไม้ ช่วยให้เห็นภาพรวมและเข้าใจขั้นตอนการผลิตทั้งหมดอย่างครบถ้วน

ประเภทของ BOM

BOM มีหลายประเภทขึ้นอยู่กับสินค้าและอุตสาหกรรมของแต่ละองค์กร โดยที่พบมากที่สุดมี 3 ประเภทหลัก ๆ พร้อมทั้งตัวอย่างประเภทอื่น ๆ ดังนี้ 

Engineering Bill of Materials (EBOM)

EBOM ใช้เฉพาะในส่วนการออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ์ โดยระบุรายละเอียดของวงจรชีวิตผลิตภัณฑ์ตั้งแต่แนวคิดจนถึงการผลิต นอกเหนือจากส่วนประกอบมาตรฐานอย่างชื่อชิ้นส่วน หมายเลขชิ้นส่วน และ subassemblies แล้ว EBOM ยังสามารถมีข้อมูลทางเทคนิค เช่น แบบวิศวกรรมและรายละเอียดการพัฒนาผลิตภัณฑ์ในแต่ละขั้นตอน EBOM ส่งเสริมการทำงานร่วมกันระหว่างทีมออกแบบ วิศวกรรม และการผลิต เพื่อให้สินค้าที่ผลิตตรงตามที่ออกแบบไว้

Manufacturing Bill of Materials (MBOM)

MBOM เป็น BOM มาตรฐานสำหรับการผลิต ระบุรายละเอียดที่จำเป็นเพื่อตอบสนองการวางแผนการผลิต รวมถึงคำแนะนำ วิธีการประกอบ รายละเอียดปริมาณ กระบวนการประกอบ มาตรฐานคุณภาพ และข้อกำหนดของแต่ละส่วน MBOM ที่จัดเรียงอย่างเป็นระบบและถูกต้องมีความสำคัญมากในการลดความผิดพลาด ลดของเสีย และรักษาคุณภาพสินค้าให้อยู่ในระดับสูงสุด

Sales Bill of Materials (SBOM)

SBOM เกี่ยวข้องกับการส่งมอบสินค้าให้กับลูกค้า โดยระบุรายละเอียดคำสั่งขายของสินค้าสำเร็จรูปและชิ้นส่วนย่อย รวมถึงราคาของสินค้า ครอบคลุมทั้งคำสั่งขายของตัวสินค้าและชิ้นส่วนต่าง ๆ นอกจากชิ้นส่วนจริงแล้ว ยังรวมถึงบริการ เอกสาร และองค์ประกอบอื่นที่จำเป็นต่อคำสั่งซื้อลูกค้าอีกด้วย SBOM ช่วยให้ทีมขายนำเสนอสินค้า สร้างใบเสนอราคา และตอบสนองความคาดหวังของลูกค้าได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่งผลให้ขั้นตอนการขายดำเนินไปอย่างราบรื่น

ประเภทอื่น ๆ ของ BOM

Configurable Bill of Materials

BOM ประเภทหนึ่งที่สามารถปรับเปลี่ยนชิ้นส่วนสินค้าให้สอดคล้องกับความต้องการเฉพาะของลูกค้าได้

Production Bill of Materials

BOM ที่เน้นไปที่สินค้าสำเร็จรูป รวมถึงรายการชิ้นส่วน กระบวนการผลิต และคำแนะนำการประกอบทุกขั้นตอน

Assembly Bill of Materials

BOM ที่แสดงรายการ assembly และ subassembly ที่ต้องใช้ในการผลิตสินค้า

สำรวจข้อมูลเชิงลึกจาก Z2Data

กำลังมองหาข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับเทคโนโลยีหรือห่วงโซ่อุปทานอิเล็กทรอนิกส์อยู่ใช่หรือไม่ สามารถติดตามบทความจาก Z2 Insights blog และเนื้อหาอื่น ๆ จากเรา ครอบคลุมเรื่องกฎระเบียบ การเลิกผลิต ข่าวสารเซมิคอนดักเตอร์ และหัวข้อสำคัญอื่น ๆ 

อ่านตอนนี้