:quality(85))
Điểm nổi bật của bài viết:
- Từ góc độ chuỗi cung ứng, tác động quan trọng nhất từ xung đột cho đến nay là đối với eo biển Hormuz. Là tuyến vận tải hàng hải chiến lược kết nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Ả Rập, eo biển Hormuz là con đường vận chuyển thiết yếu không chỉ cho dầu khí mà còn cho nhiều sản phẩm và hàng hóa quan trọng khác.
- Việc giá năng lượng tăng do eo biển Hormuz bị phong tỏa sẽ làm tăng chi phí sản xuất trong lĩnh vực sản xuất bán dẫn — một ngành có liên quan đến mọi lĩnh vực từ điện tử tiêu dùng đến hàng không vũ trụ và quốc phòng. Các quốc gia châu Á, nơi hầu hết bán dẫn đang được sản xuất, phụ thuộc lớn vào nhập khẩu sản phẩm năng lượng từ Trung Đông.
- Trong vài thập kỷ gần đây, Trung Đông cũng đã trở thành khu vực sản xuất nhôm lớn, hiện chiếm hơn 8% tổng sản lượng nhôm toàn cầu. Các nhà sản xuất điện tử Mỹ phụ thuộc nhiều vào nguồn nhôm nhập khẩu này, với các quốc gia Trung Đông dự kiến cung cấp gần 20% tổng nguồn cung nhôm cho Mỹ vào năm 2025.
- Cuối cùng, Trung Đông cũng là nhà cung cấp lưu huỳnh lớn trên thế giới. Lưu huỳnh là nguyên liệu để sản xuất axit sunfuric — loại axit khoáng thiết yếu cho các quy trình trong luyện kim, tổng hợp hóa chất và sản xuất bán dẫn, nơi nó được sử dụng như chất tẩy rửa trong quy trình chế tạo wafer.
Vào rạng sáng thứ bảy, ngày 28/02, Mỹ và Israel đã tiến hành một cuộc không kích phối hợp quy mô lớn vào Iran. Mục tiêu của hai quốc gia là kích hoạt thay đổi chế độ tại quốc gia với dân số 93 triệu người này, và đến chiều thứ bảy, Tổng thống Mỹ Trump thông báo lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei đã thiệt mạng trong các đợt tấn công. Sau khi mất lãnh đạo, Iran đã đáp trả tức thì bằng một cuộc phản công, phóng loạt tên lửa vào các mục tiêu tại Tel Aviv, Haifa và các căn cứ quân sự Mỹ tại nhiều quốc gia vùng Vịnh Ba Tư.
Từ sau đợt tấn công ban đầu, xung đột đã lan rộng đáng kể. Trong khi Mỹ và Israel tiếp tục tấn công các tòa nhà chính phủ Iran, cơ sở hạ tầng hạt nhân và các công trình trọng yếu khác, Iran đã phóng tên lửa không chỉ nhắm vào Israel mà còn vào Qatar, Kuwait, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Theo PBS, xung đột hiện đã ảnh hưởng đến ít nhất 14 quốc gia khác ở Trung Đông và các khu vực lân cận.
Hệ quả hiện tại đối với chuỗi cung ứng
Khi xung đột chỉ mới diễn ra hơn một tuần và ngày càng nhiều quốc gia bị lôi kéo vào vòng xoáy hỗn loạn này mỗi ngày, vẫn còn khó xác định chính xác cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran sẽ kéo dài bao lâu và những hệ quả lâu dài sẽ ra sao.
Từ góc độ chuỗi cung ứng, tác động quan trọng nhất cho đến lúc này là đối với eo biển Hormuz. Là tuyến vận tải hàng hải chiến lược kết nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Ả Rập, eo biển Hormuz là tuyến vận tải quan trọng không chỉ đối với dầu mỏ và khí đốt mà còn đối với nhiều sản phẩm và hàng hóa chủ lực khác. Sau đợt tấn công của Mỹ-Israel, Iran — với vị trí địa lý kiểm soát eo biển — đã siết chặt kiểm soát tuyến đường thủy này. Vào thứ hai, ngày 02/03, Vệ binh Cách mạng Iran đã đe dọa cản trở hoạt động vận chuyển qua eo biển, khiến toàn bộ lưu thông bị tê liệt.
Các ngành công nghiệp toàn cầu và đội tàu vận chuyển hàng hóa đã nhanh chóng phản ứng trước cảnh báo của Iran. Trong vòng hai ngày, lưu lượng hàng hải qua eo biển Hormuz gần như giảm xuống bằng không, hình ảnh vệ tinh cho thấy các tàu chở dầu tập trung ở Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman. Theo Trung tâm Thông tin Hàng hải Chung, lượng tàu qua eo biển Hormuz giảm từ trung bình 138 tàu/ngày trước khi xung đột nổ ra, xuống chỉ còn 2 tàu vào thứ năm, ngày 05/03.
Với diễn biến này cùng các yếu tố liên quan khác phát sinh do xung đột, nhiều ngành công nghiệp toàn cầu đã và đang phải đối mặt với những thách thức mới và sự gián đoạn thực tế.
Nguyên liệu & hàng hóa đối mặt với gián đoạn
Xung đột tại Iran đã gây ảnh hưởng lan tỏa trên nhiều chuỗi cung ứng, tác động đến nhiều loại hàng hóa và nguyên liệu thô duy trì hoạt động các ngành công nghiệp từ ô tô, điện tử đến sản xuất bán dẫn. Dưới đây là bốn lĩnh vực trọng yếu đang chịu tác động ban đầu từ cuộc chiến này.
Năng lượng
Khoảng 13 triệu thùng dầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz mỗi ngày vào năm ngoái — chiếm gần một phần ba tổng lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu. Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz và tình hình căng thẳng leo thang ở Trung Đông đã có tác động lớn đến thị trường năng lượng thế giới, đẩy giá dầu và khí tự nhiên lên cao. Tính đến thứ hai, ngày 09/03, giá dầu Brent dao động quanh 100 USD/thùng, tăng 38% so với mức đóng cửa ngày 27/02 — một ngày trước khi Mỹ và Israel bắt đầu không kích Iran.
Việc giá tăng mạnh không chỉ tác động đến thị trường dầu thô. Các ngành công nghiệp trên toàn cầu đều phụ thuộc vào dầu và khí để vận hành, bao gồm vận tải, sản xuất ô tô, sản xuất hóa chất và nông nghiệp. Đặc biệt, các nhà sản xuất ô tô sử dụng dầu thô làm nguyên liệu sản xuất cao su tổng hợp và các bộ phận nhựa. Việc giá dầu tăng kéo dài do eo biển bị phong tỏa có thể đẩy chi phí vật tư tăng thêm tới 25% cho các nhà sản xuất ô tô.
Các nhà sản xuất chip cũng không nằm ngoài tác động từ xung đột này. Giá năng lượng tăng kéo dài sẽ làm tăng chi phí sản xuất bán dẫn — lĩnh vực liên kết với cả điện tử tiêu dùng, hàng không vũ trụ và quốc phòng. Các quốc gia châu Á, nơi tập trung sản xuất phần lớn bán dẫn hiện nay, phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng từ Trung Đông. Nếu giá năng lượng tiếp tục duy trì ở mức cao — hoặc tăng thêm khi xung đột leo thang — thị trường bán dẫn vốn đã căng thẳng do thiếu chip bộ nhớ sẽ lại phải đối mặt thêm một yếu tố có thể đẩy chi phí lên cao.
Các nhà sản xuất năng lượng và hóa chất lớn hoạt động tại khu vực này bao gồm SABIC (Công ty Công nghiệp Cơ bản Ả Rập Xê Út) và hãng hóa chất Henkel (Đức).
Helium
Heli đóng vai trò quan trọng trong nhiều ngành công nghiệp lớn, như hàng không vũ trụ và quốc phòng, công nghệ y tế (đặc biệt trong vận hành máy MRI), cũng như sản xuất bán dẫn. Heli đặc biệt thiết yếu với quá trình sản xuất chip, nơi nó được dùng để làm lạnh và làm sạch. Qatar là một trong những nguồn cung cấp hóa chất này hàng đầu thế giới, sản xuất khoảng một phần ba nguồn cung heli toàn cầu. Tính đến thứ sáu, ngày 06/03, giá giao ngay của heli đã tăng thêm khoảng 40% so với chỉ một tuần trước đó, và các báo cáo ban đầu cho thấy xung đột có thể làm giảm một phần ba lượng cung heli toàn cầu.
Nhôm
Một nguyên liệu chủ chốt khác bị ảnh hưởng bởi xung đột Iran là nhôm. Nhôm được sử dụng rộng rãi trong sản xuất — từ ô tô, hàng không vũ trụ, quốc phòng, điện tử đến các ngành công nghiệp nặng. Nhôm cũng đóng vai trò trọng yếu trong sản xuất chip với nhiều ứng dụng như tản nhiệt, tụ điện phân và các dạng bao gói đặc biệt.
Trong vài thập kỷ gần đây, Trung Đông đã trở thành nhà sản xuất nhôm lớn, hiện chiếm hơn 8% tổng sản lượng nhôm toàn cầu. Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (Gulf Cooperation Council — liên minh chính trị và kinh tế gồm Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia và UAE) đã tăng sản lượng nhôm từ dưới ba triệu tấn năm 2010 lên hơn sáu triệu tấn vào năm 2025.
Các nhà sản xuất điện tử Mỹ phụ thuộc nhiều vào nguồn nhôm nhập khẩu này, với các quốc gia Trung Đông cung cấp gần 20% tổng lượng nhôm cho thị trường Mỹ vào năm 2025. Cuộc xung đột đã khiến hai nhà sản xuất nhôm lớn là Qatar và Bahrain phải tạm ngừng giao hàng cho các khách hàng toàn cầu, buộc các doanh nghiệp Mỹ phải tìm nguồn thay thế ở các khu vực như châu Á và Úc.
Các nhà sản xuất kim loại lớn trong khu vực có thể chịu tác động từ xung đột này bao gồm Emirates Global Aluminum và các doanh nghiệp thép như Khambati Metal cùng Al Ghurair Iron and Steel.
Trung Đông đã trở thành nhà sản xuất nhôm lớn trong vài thập kỷ qua, hiện chiếm hơn 8% tổng sản lượng nhôm toàn cầu.
Lưu huỳnh/Axit sunfuric
Cuối cùng, Trung Đông cũng là nhà cung cấp lưu huỳnh chủ chốt toàn cầu. Lưu huỳnh là nguyên liệu để sản xuất axit sunfuric — loại axit khoáng thiết yếu trong các quy trình luyện kim, tổng hợp hóa chất và
sản xuất bán dẫn, nơi nó được sử dụng làm chất tẩy rửa trong quá trình sản xuất wafer. Các nhà máy sản xuất chip phụ thuộc vào axit sunfuric tinh khiết cao suốt cả quy trình sản xuất để loại bỏ mọi nguy cơ nhiễm bẩn và duy trì bề mặt sạch khuẩn tối đa.
Trung Đông — đặc biệt là khu vực Vịnh Ba Tư — chịu trách nhiệm sản xuất một phần lớn lưu huỳnh trên toàn cầu. Các quốc gia như Ả Rập Xê Út, UAE và Qatar cùng sản xuất khoảng từ một phần tư đến một phần ba tổng cung lưu huỳnh thế giới. Dù hiện chưa ghi nhận thiếu hụt lưu huỳnh — và thông tin này cũng ít được chú ý như biến động thị trường dầu thô — nhưng việc mất nguồn cung từ Trung Đông có thể sẽ lan rộng đến toàn ngành sản xuất bán dẫn trong thời gian tới.
Các quốc gia như Ả Rập Xê Út, UAE và Qatar cùng sản xuất khoảng từ một phần tư đến một phần ba sản lượng lưu huỳnh toàn cầu.
Thích ứng với rủi ro chuỗi cung ứng mới và các nguồn biến động
Xung đột khu vực này tạo ra nhiều rủi ro lớn cho chuỗi cung ứng toàn cầu, khiến việc minh bạch chuỗi cung ứng đa tầng trở nên ngày càng cấp thiết với các doanh nghiệp. Các tổ chức có thể sử dụng các công cụ lập bản đồ linh kiện và giám sát chuỗi cung ứng của Z2Data để xác định mức độ phơi nhiễm và hiểu rõ tác động lan tỏa tiềm ẩn. Doanh nghiệp có thể tận dụng Z2Data để:
- Lập bản đồ linh kiện và tệp BOM (định mức nguyên vật liệu) đến các địa điểm sản xuất nhằm nhận biết linh kiện sản xuất tại các quốc gia bị ảnh hưởng bởi xung đột như Israel, Iran, Lebanon và Ả Rập Xê Út
- Đạt được khả năng minh bạch đa tầng về sự phụ thuộc và lỗ hổng trong chuỗi cung ứng
- Giám sát hơn 120 loại rủi ro, bao gồm xung đột vũ trang, thiệt hại hạ tầng và gián đoạn vận tải
- Mô hình hóa tác động lan tỏa tiềm năng bằng công cụ mô phỏng kịch bản nội bộ
- Thiết lập cảnh báo ưu tiên để lọc nhiễu và làm nổi bật rủi ro ảnh hưởng đến hoạt động
Đăng ký dùng thử miễn phí để xem Z2Data có thể giúp doanh nghiệp của bạn nhận diện rủi ro, giảm thiểu gián đoạn và bảo vệ tính liên tục sản xuất như thế nào.
