Hoe het conflict met Iran wereldwijd doorwerkt in toeleveringsketens

Samenvatting van het artikel:

• Vanuit het supply chain-perspectief is de belangrijkste impact tot nu toe de gevolgen voor de Straat van Hormuz. Deze kritieke maritieme handelsroute, die de Perzische Golf verbindt met de Golf van Oman en de Arabische Zee, is van vitaal belang voor het transport van niet alleen olie en gas, maar ook een breed scala aan andere belangrijke producten en grondstoffen. 
• De stijgende energieprijzen als gevolg van de belegerde Straat van Hormuz zullen de productiekosten voor halfgeleiderproductie verhogen—een sector die is verbonden met alles van consumentenelektronica tot lucht- en ruimtevaart en defensie. Aziatische landen, waar momenteel de meeste halfgeleiders worden vervaardigd, zijn sterk afhankelijk van de import van energieproducten uit het Midden-Oosten. 
• Ook is het Midden-Oosten de afgelopen decennia uitgegroeid tot een belangrijke aluminiumproducent en is nu goed voor meer dan 8% van de totale wereldwijde productie van het metaal. Amerikaanse elektronicafabrikanten zijn in hoge mate afhankelijk van deze aluminiumimporten, waarbij landen uit het Midden-Oosten in 2025 bijna 20% van het totale Amerikaanse aluminiumaanbod leveren. 
• Tot slot is het Midden-Oosten ook een grote mondiale leverancier van zwavel. Zwavel is essentieel voor de productie van zwavelzuur, een mineraalzuur dat onmisbaar is voor processen in de metallurgie, chemische synthese en halfgeleiderproductie, waar het gebruikt wordt als reinigingsmiddel tijdens de waferfabricage.

In de vroege ochtend van zaterdag 28 februari voerden de VS en Israël een sterk gecoördineerde luchtaanval uit op Iran. Beide landen hadden als doel een regimewissel te bewerkstelligen in het land met 93 miljoen inwoners, en zaterdagmiddag kondigde de Amerikaanse president Trump aan dat de Iraanse Opperste Leider Ali Khamenei bij de aanvallen was omgekomen. Nadat het leiderschap was uitgeschakeld, reageerde Iran direct met een tegenoffensief en lanceerde een spervuur van raketten op doelen in Tel Aviv en Haifa, evenals op Amerikaanse militaire bases in meerdere staten in de Perzische Golf.

Sinds de eerste aanval is het conflict aanzienlijk geëscaleerd. Terwijl de VS en Israël Iraanse overheidsgebouwen, nucleaire installaties en andere belangrijke infrastructuur blijven aanvallen, heeft Iran niet alleen raketten afgevuurd op Israël, maar ook op Qatar, Koeweit, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE). Volgens PBS heeft het conflict nu invloed op minstens 14 extra landen in het Midden-Oosten en daarbuiten.

Huidige gevolgen voor de toeleveringsketen

Nu het conflict nauwelijks een week oud is—en steeds meer landen dagelijks in de chaos worden meegezogen—blijft het lastig in te schatten hoelang de oorlog tussen de VS, Israël en Iran gaat duren en wat de uiteindelijke blijvende gevolgen zullen zijn.

Vanuit supply chain-perspectief is de grootste impact tot nu toe veroorzaakt door de verstoring van de Straat van Hormuz. Deze essentiële maritieme doorgang, die de Perzische Golf verbindt met de Golf van Oman en de Arabische Zee, is onmisbaar voor het transport van olie, gas en verschillende andere hoofdproducten en grondstoffen. Na de eerste Amerikaanse-Israëlische aanvallen zette Iran, dat geografisch gezien de doorgang controleert, de waterroute onder zware druk. Op maandag 2 maart dreigde de Iraanse Revolutionaire Garde met het blokkeren van scheepvaart door de zeestraat, waardoor het verkeer praktisch werd stilgelegd.

Wereldwijde industrieën en transportschepen reageerden direct op de waarschuwingen van Iran. Binnen twee dagen kelderde het maritieme verkeer door de Straat van Hormuz tot bijna nul, waarbij satellietbeelden olie­tankers bij elkaar zagen liggen in de Perzische Golf en de Golf van Oman. Volgens het Joint Maritime Information Center daalde het aantal schepen dat dagelijks door de Straat van Hormuz voer van gemiddeld 138 vóór het conflict naar slechts twee schepen op donderdag 5 maart.

Door deze ontwikkeling en andere gerelateerde factoren als gevolg van het conflict, worden diverse mondiale sectoren nu al geconfronteerd met nieuwe uitdagingen en verstoringen.

Grondstoffen en materialen met verstoringen

Het conflict in Iran heeft inmiddels zijn weerslag op talloze toeleveringsketens, en beïnvloedt een aantal verschillende grondstoffen en materialen die onmisbaar zijn voor sectoren als de auto-industrie, elektronica en halfgeleiderproductie. Hieronder bespreken we vier hoofdgebieden waar de oorlog nu al gevolgen heeft.

Energie

Vorig jaar passeerden dagelijks ongeveer 13 miljoen vaten olie de Straat van Hormuz—bijna een derde van alle via zee getransporteerde ruwe olie. De verstoring van de Straat van Hormuz en het verhevigde conflict in het Midden-Oosten hebben grote gevolgen voor de wereldwijde energiemarkten, wat leidt tot stijgende prijzen voor ruwe olie en aardgas. Op maandag 9 maart schommelde de prijs van Brent-olie rond de $100 per vat, een toename van 38% ten opzichte van de slotprijs op 27 februari, de dag voordat de VS en Israël aanvallen op Iran uitvoerden.

Deze stijgende prijzen hebben consequenties die veel verder reiken dan alleen de markt voor ruwe olie. Industrieën wereldwijd zijn afhankelijk van olie en aardgas om hun bedrijfsactiviteiten draaiende te houden, waaronder transport, automotive, de chemische industrie en landbouw. Met name autofabrikanten gebruiken ruwe olie als grondstof voor synthetisch rubber en kunststof onderdelen, en aanhoudende stijgingen van de olieprijs als gevolg van de blokkade kunnen de materiaalkosten voor autobouwers met wel 25% verhogen.

Ook chipfabrikanten worden direct geraakt door dit conflict. Structureel hogere energieprijzen verhogen de productiekosten voor halfgeleiderproductie—een sector die is gekoppeld aan alles van consumentenelektronica tot luchtvaart en defensie. Landen in Azië, waar het merendeel van de halfgeleiders wordt vervaardigd, zijn sterk afhankelijk van energie-importen uit het Midden-Oosten. Indien de energieprijzen hoog blijven—of verder stijgen door de escalatie—zal een halfgeleidermarkt die al onder druk staat door de chiptekorten, een extra variabele te verwerken krijgen die waarschijnlijk voor verdere prijsverhogingen zal zorgen.

Belangrijke energie- en petrochemische producenten in de regio zijn onder andere SABIC (Saudi Arabia Basic Industries Corp) en de Duitse chemische fabrikant Henkel.

Helium

Helium speelt een cruciale rol in diverse sectoren, waaronder lucht- en ruimtevaart, defensie, medische technologie (waar het bijvoorbeeld onmisbaar is in MRI-scanners), en halfgeleiderproductie. Met name bij de productie van chips is helium essentieel voor koeling en het spoelen van systemen. Qatar behoort tot de grootste wereldwijde leveranciers van helium en is goed voor circa een derde van het totale wereldwijde aanbod. Op vrijdag 6 maart lagen de spotprijzen voor helium al zo’n 40% hoger dan een week eerder, en eerste analyses suggereren dat het conflict mogelijk een derde van de wereldwijde helium­voorraad kan wegvagen.

Aluminium

Een andere belangrijke grondstof die door het conflict wordt geraakt is aluminium. Aluminium is overal in de maakindustrie terug te vinden—van automotive tot luchtvaart, defensie, elektronica en de industriële sector. Het is bovendien essentieel in de chipproductie, onder meer in koellichamen, elektrolytische condensatoren en specifieke verpakkingen.

Het Midden-Oosten is in de afgelopen decennia uitgegroeid tot een toonaangevende aluminiumproducent en vertegenwoordigt inmiddels ruim 8% van de wereldwijde productie van dit metaal. De Gulf Cooperation Council, een politieke en economische unie bestaande uit Bahrein, Koeweit, Oman, Qatar, Saoedi-Arabië en de VAE, produceerde minder dan drie miljoen ton aluminium in 2010, maar zal in 2025 meer dan zes miljoen ton produceren.

Amerikaanse elektronicafabrikanten zijn sterk afhankelijk van aluminiumimporten uit het Midden-Oosten, waar de regio in 2025 bijna 20% van de totale Amerikaanse aluminiummarkt zal leveren. Het conflict heeft er reeds toe geleid dat twee grote aluminiumproducenten, Qatar en Bahrein, de levering aan internationale klanten hebben stilgelegd, waardoor Amerikaanse bedrijven alternatieve sourcing moeten zoeken in onder andere Azië en Australië.

Belangrijke metaalproducenten in de getroffen regio zijn onder andere Emirates Global Aluminum en staalbedrijven zoals Khambati Metal en Al Ghurair Iron and Steel.

Het Midden-Oosten is in de afgelopen decennia uitgegroeid tot een toonaangevende aluminiumproducent en vertegenwoordigt inmiddels ruim 8% van de wereldwijde productie van dit metaal.

Zwavel/zwavelzuur

Tot slot geldt het Midden-Oosten ook als een belangrijke globale leverancier van zwavel. Zwavel is vereist voor de productie van zwavelzuur, een essentieel mineraalzuur voor processen in de metallurgie, chemische synthese en 

halfgeleiderproductie, waar het toegepast wordt als reinigingsmiddel tijdens de waferfabricage. Chipfabrieken zijn voor het hele productieproces afhankelijk van hoogzuiver zwavelzuur om alle mogelijke verontreinigingen te elimineren en de oppervlakken zo schoon en steriel mogelijk te houden.

Het Midden-Oosten—en vooral de Perzische Golf—verantwoordt een aanzienlijk deel van de mondiale zwavelproductie. Landen zoals Saoedi-Arabië, de VAE en Qatar produceren gezamenlijk tussen een kwart en een derde van de wereldwijde zwavelhoeveelheid. Er zijn momenteel nog geen directe tekorten aan zwavel, en dergelijke ontwikkelingen halen lang niet de krantenkoppen die volatiliteit op de oliemarkt veroorzaakt, maar een verstoring van het aanbod uit het Midden-Oosten kan uiteindelijk ook de halfgeleiderproductie wereldwijd raken.

Landen zoals Saoedi-Arabië, de VAE en Qatar produceren gezamenlijk tussen een kwart en een derde van de wereldwijde zwavelvoorraad.

Navigeren door nieuwe supply chain-risico's en bronnen van volatiliteit

Dit regionale conflict introduceert aanzienlijke risico's voor wereldwijde toeleveringsketens, waardoor multi-tier supply chain-zichtbaarheid voor bedrijven steeds crucialer wordt. Organisaties kunnen de part-to-site mapping en supply chain monitoring tools van Z2Data inzetten om hun blootstelling te inventariseren en potentiële downstream-gevolgen te analyseren. Bedrijven kunnen Z2Data gebruiken om:

• Onderdelen en stuklijsten (BOMs) te koppelen aan productielocaties om componenten te identificeren die geproduceerd worden in landen met conflict, zoals Israël, Iran, Libanon en Saoedi-Arabië
• Multi-tier inzicht te verkrijgen in supply chain-afhankelijkheden en kwetsbaarheden
• Meer dan 120 risicotypen te monitoren, waaronder gewapend conflict, infrastructuurschade en verstoringen in transport
• Mogelijke downstream-effecten te modelleren via intern scenariomodellering
• Prioriteitsgestuurde waarschuwingen te configureren om irrelevante ruis te filteren en risico's te signaleren die de operatie beïnvloeden

Meld u aan voor een gratis proefperiode en ontdek hoe Z2Data uw organisatie kan helpen risico’s te identificeren, verstoringen te beperken en productiecontinuïteit te waarborgen.