:quality(85))
Najważniejsze informacje z artykułu:
- Z perspektywy łańcucha dostaw kluczowym skutkiem konfliktu do tej pory pozostaje sytuacja na cieśninie Ormuz. Stanowiąca kluczowy morski szlak żeglugowy łączący Zatokę Perską z Zatoką Omańską i Morzem Arabskim, cieśnina Ormuz to strategiczny korytarz transportowy nie tylko dla ropy i gazu, lecz także szeregu innych istotnych produktów i surowców.
- Wzrosty cen energii wynikające z blokady cieśniny Ormuz podniosą koszty produkcji w sektorze półprzewodników – branży powiązanej z elektroniką użytkową, lotnictwem czy obronnością. Kraje Azji, gdzie wytwarzana jest większość półprzewodników, są w znacznym stopniu uzależnione od importu produktów energetycznych z Bliskiego Wschodu.
- Bliski Wschód stał się w ostatnich dekadach liczącym się producentem aluminium, obecnie odpowiadając za ponad 8% światowej produkcji tego metalu. Amerykańscy producenci elektroniki w dużej mierze polegają na imporcie aluminium z tej części świata – w 2025 roku bliskowschodni dostawcy zapewnią niemal 20% całkowitej podaży aluminium w USA.
- Bliski Wschód jest także jednym z głównych światowych dostawców siarki. Siarka jest niezbędna do produkcji kwasu siarkowego – kluczowego czynnika w procesach metalurgicznych, syntezie chemicznej oraz produkcji półprzewodników, gdzie wykorzystuje się ją do czyszczenia wafli krzemowych.
We wczesnych godzinach porannych w sobotę, 28 lutego, Stany Zjednoczone i Izrael przeprowadziły skoordynowany atak powietrzny na Iran. Celem obu krajów była zmiana reżimu w państwie liczącym 93 miliony mieszkańców, a po południu prezydent USA Donald Trump ogłosił, że najwyższy przywódca Iranu, Ali Chamenei, został zabity podczas nalotu. Po dekapitacji przywództwa Iran natychmiast odpowiedział zmasowanym kontratakiem, wystrzeliwując salwy rakiet na cele w Tel Awiwie i Hajfie, a także na amerykańskie bazy wojskowe w kilku krajach Zatoki Perskiej.
Od czasu pierwszego ataku konflikt znacznie się rozszerzył. USA i Izrael kontynuują ataki na irańskie budynki rządowe, obiekty nuklearne i inne kluczowe elementy infrastruktury, a Iran odpowiada uderzeniami nie tylko na Izrael, ale również na Katar, Kuwejt, Arabię Saudyjską oraz Zjednoczone Emiraty Arabskie (ZEA). Według PBS, konflikt ten wpłynął już bezpośrednio na co najmniej 14 krajów Bliskiego Wschodu i innych regionów świata.
Aktualne skutki dla łańcucha dostaw
Wraz z rozwojem konfliktu – który trwa od ponad tygodnia, a kolejne kraje są wciągane w jego orbitę – trudno dziś jednoznacznie przewidzieć, jak długo potrwa wojna USA i Izraela z Iranem i jakie będą ostateczne, długofalowe skutki.
Z perspektywy łańcucha dostaw, najważniejszym skutkiem pozostaje sytuacja na cieśninie Ormuz. To strategiczny morski korytarz transportowy łączący Zatokę Perską z Zatoką Omańską i Morzem Arabskim, wykorzystywany do przesyłu ropy, gazu oraz innych kluczowych produktów i surowców. Po pierwszych amerykańsko-izraelskich nalotach, Iran – kontrolujący geograficznie dostęp do cieśniny – ograniczył ruch wodny. W poniedziałek, 2 marca, Irańska Gwardia Rewolucyjna oficjalnie zagroziła żegludze, skutecznie paraliżując cały ruch.
Branże na całym świecie i operatorzy transportu morskiego natychmiast zareagowali na ostrzeżenia Iranu. W ciągu dwóch dni ruch statków przez cieśninę Ormuz praktycznie zamarł; obrazy satelitarne pokazały tankowce skupione w Zatoce Perskiej i Omańskiej. Według Joint Maritime Information Center, dzienny ruch statków przez cieśninę Ormuz spadł z przeciętnych 138 (przed konfliktem) do zaledwie dwóch jednostek w czwartek, 5 marca.
Z powodu tych wydarzeń oraz innych powiązanych czynników, wiele globalnych sektorów już musi mierzyć się z nowymi wyzwaniami i zaburzeniami w działalności.
Zaburzenia w dostawach surowców i materiałów
Konflikt w Iranie już teraz wywołuje fale zaburzeń w licznych łańcuchach dostaw, wpływając na szereg surowców i materiałów utrzymujących funkcjonowanie sektorów od motoryzacyjnego, przez elektronikę, po produkcję półprzewodników. Poniżej przedstawiamy cztery kluczowe obszary już dotknięte skutkami wojny.
Energia
W zeszłym roku przez cieśninę Ormuz każdego dnia przepływało około 13 milionów baryłek ropy – co stanowi prawie jedną trzecią światowych dostaw transportowanych drogą morską. Zakłócenia na cieśninie oraz eskalacja konfliktu na Bliskim Wschodzie istotnie wpływają na światowe rynki energii, podbijając ceny ropy i gazu ziemnego. W poniedziałek, 9 marca, cena ropy Brent sięgała 100 USD za baryłkę – o 38% więcej niż 27 lutego, tuż przed rozpoczęciem nalotów przez USA i Izrael.
Te gwałtowne wzrosty cen mają konsekwencje wykraczające poza rynek surowców naftowych. Przemysł na całym świecie potrzebuje ropy i gazu dla zapewnienia ciągłości działalności, w tym transportu, motoryzacji, przemysłu chemicznego i rolnictwa. Producenci samochodów wykorzystują ropę również jako surowiec do produkcji syntetycznego kauczuku i części z tworzyw sztucznych; długotrwałe podwyżki cen ropy mogą podnieść koszty materiałowe w przemyśle motoryzacyjnym nawet o 25%.
Producenci układów scalonych również odczują skutki konfliktu. Utrzymujące się wzrosty cen energii przełożą się na wyższe koszty produkcji półprzewodników – sektora powiązanego z elektroniką użytkową, lotnictwem i obronnością. Kraje Azji, skupiające większość produkcji półprzewodników, są wyjątkowo uzależnione od importowanego surowca energetycznego z Bliskiego Wschodu. Jeśli ceny energii utrzymają się na wysokim poziomie lub wzrosną wraz z eskalacją konfliktu, rynek półprzewodników – już dziś cierpiący na braki pamięci DRAM – stanie przed kolejnym czynnikiem generującym wzrost kosztów.
Wśród kluczowych producentów energii i chemikaliów działających w regionie znajdują się m.in. SABIC (Saudi Arabia Basic Industries Corp) oraz niemiecki producent chemiczny Henkel.
Hel
Hel odgrywa kluczową rolę w takich branżach, jak lotnictwo i obronność, technologia medyczna (np. obsługa rezonansów magnetycznych MRI) czy produkcja półprzewodników. Jest szczególnie istotny w procesach wytwarzania chipów, gdzie wykorzystuje się go do chłodzenia i przepłukiwania. Katar jest jednym z największych światowych producentów tego pierwiastka, odpowiadając za około jedną trzecią światowej podaży helu. Do piątku, 6 marca, ceny spot helu wzrosły o około 40% względem wcześniejszego tygodnia, a pierwsze raporty sugerują, że konflikt może wyeliminować z rynku nawet jedną trzecią światowych zasobów helu.
Aluminium
Kolejnym istotnym surowcem dotkniętym konfliktem w Iranie jest aluminium. Metal ten znajduje szerokie zastosowanie w przemyśle motoryzacyjnym, lotniczym, elektronicznym i sektorze przemysłowym. Pełni ponadto szereg kluczowych funkcji w produkcji układów scalonych – m.in. w radiatorach, kondensatorach elektrolitycznych czy specjalistycznych obudowach.
Bliski Wschód w ostatnich dekadach wyrósł na kluczowego światowego producenta aluminium, odpowiadając obecnie za ponad 8% globalnej produkcji tego metalu. Rada Współpracy Zatoki Perskiej (Bahrain, Kuwejt, Oman, Katar, Arabia Saudyjska, ZEA) zwiększyła produkcję aluminium z poniżej trzech milionów ton w 2010 roku do ponad sześciu milionów ton w 2025.
Amerykańscy producenci elektroniki w dużym stopniu polegają na imporcie aluminium z Bliskiego Wschodu – w 2025 roku kraje tego regionu zapewnią niemal 20% podaży aluminium w USA. Konflikt już spowodował, że dwaj główni producenci aluminium – Katar i Bahrajn – zawiesili dostawy dla globalnych odbiorców, zmuszając amerykańskich klientów do poszukiwania alternatywnych źródeł w Azji lub Australii.
Wśród potencjalnie dotkniętych konfliktem producentów metali z regionu znajdują się Emirates Global Aluminum oraz firmy stalowe takie jak Khambati Metal i Al Ghurair Iron and Steel.
Bliski Wschód w ostatnich dekadach wyrósł na kluczowego światowego producenta aluminium, odpowiadając obecnie za ponad 8% globalnej produkcji tego metalu.
Siarka/Kwas siarkowy
Bliski Wschód jest także ważnym globalnym dostawcą siarki. Siarka jest niezbędna do produkcji kwasu siarkowego – minerału wykorzystywanego m.in. w metalurgii, w syntezie chemicznej oraz
w produkcji półprzewodników, gdzie kwas siarkowy służy jako środek czyszczący podczas wytwarzania wafli. Zakłady produkujące układy scalone polegają na wysokiej czystości kwasie siarkowym na każdym etapie, aby skutecznie usuwać zanieczyszczenia i utrzymać najwyższy poziom sterylności powierzchni.
Bliski Wschód – szczególnie rejon Zatoki Perskiej – odpowiada za znaczącą część światowej produkcji siarki. Kraje takie jak Arabia Saudyjska, ZEA i Katar produkują łącznie od jednej czwartej do jednej trzeciej całej podaży siarki na świecie. Chociaż obecnie nie odnotowuje się jeszcze niedoborów tego surowca – i nie wywołuje on medialnych nagłówków na miarę wahań cen ropy – ograniczenie dostaw siarki z Bliskiego Wschodu może ostatecznie przełożyć się na produkcję układów półprzewodnikowych.
Kraje takie jak Arabia Saudyjska, ZEA i Katar produkują łącznie od jednej czwartej do jednej trzeciej całej podaży siarki na świecie.
Nawigacja po nowych ryzykach i źródłach zmienności w łańcuchu dostaw
Ten regionalny konflikt wprowadza istotne ryzyka dla globalnych łańcuchów dostaw, co sprawia, że wielopoziomowa widoczność łańcucha dostaw staje się kluczowa dla przedsiębiorstw. Organizacje mogą wykorzystać narzędzia mapowania komponentów i monitorowania łańcucha dostaw dostępne w Z2Data, aby zidentyfikować ekspozycję i zrozumieć potencjalne skutki dalszych zakłóceń. Z Z2Data można:
- Mapować komponenty i zestawienia materiałowe (BOM) do lokalizacji produkcji, aby zidentyfikować elementy wytwarzane w krajach dotkniętych konfliktem, takich jak Izrael, Iran, Liban czy Arabia Saudyjska
- Uzyskać wielopoziomową widoczność uzależnień i słabych punktów w łańcuchu dostaw
- Monitorować ponad 120 typów ryzyka, w tym konflikty zbrojne, uszkodzenia infrastruktury czy zaburzenia transportu
- Modelować potencjalne skutki dla dalszych etapów produkcji wykorzystując wewnętrzne narzędzia do symulacji scenariuszy
- Konfigurować alerty priorytetowe, aby ograniczyć szum informacyjny i wskazywać zagrożenia krytyczne dla Państwa działalności
Rozpocznij darmowy okres próbny, aby przekonać się, jak Z2Data może pomóc Państwa firmie identyfikować ryzyka, minimalizować zakłócenia i chronić ciągłość produkcji.
