:quality(85))
Makalenin Öne Çıkan Noktaları:
- Tedarik zinciri perspektifinden bakıldığında, şu ana kadar çatışmanın en önemli etkisi Hürmüz Boğazı üzerinde oldu. Basra Körfezi'ni Umman Denizi ve Arap Denizi'ne bağlayan kritik bir deniz yolu olan Hürmüz Boğazı, yalnızca petrol ve gaz için değil, birçok önemli ürün ve emtia için hayati bir taşımacılık rotasıdır.
- Hürmüz Boğazı'ndaki kuşatma sonucu enerji fiyatlarındaki artış, yarı iletken üretimi maliyetlerini artıracaktır—tüketici elektroniğinden havacılık ve savunmaya uzanan geniş bir sektörü doğrudan etkiler. Yarı iletkenlerin büyük çoğunluğunun üretildiği Asya ülkeleri, Orta Doğu'dan enerji ithalatına yüksek derecede bağımlıdır.
- Orta Doğu, son birkaç on yılda önemli bir alüminyum üreticisi haline geldi ve şimdi küresel alüminyum üretiminin %8'inden fazlasını karşılamaktadır. ABD’li elektronik üreticileri bu alüminyum ithalatına büyük ölçüde bağımlıdır ve Orta Doğu ülkeleri 2025 yılında ABD'nin toplam alüminyum arzının yaklaşık %20’sini temin edecektir.
- Son olarak, Orta Doğu aynı zamanda küresel ölçekte önemli bir kükürt tedarikçisidir. Kükürt; metalürji, kimyasal sentez ve yarı iletken üretiminde (wafer üretimi sırasında bir temizleyici olarak) kullanılan sülfürik asit üretimi için gereklidir.
28 Şubat Cumartesi günü sabahın erken saatlerinde, ABD ve İsrail, İran'a yönelik yüksek derecede koordineli bir hava saldırısı başlattı. Her iki ülkenin de amacı, 93 milyonluk İran'da rejim değişikliğini tetiklemekti ve Cumartesi öğleden sonra ABD Başkanı Trump, İran Dini Lideri Ali Hamaney'in saldırılarda öldüğünü açıkladı. Liderliği devre dışı bırakılan İran ise hızlı bir karşı saldırıyla yanıt verdi; Tel Aviv ve Hayfa'daki hedeflere ve Basra Körfezi'ndeki çeşitli ülkelerde bulunan ABD askeri üslerine bir füze yağmuru başlattı.
İlk saldırıdan bu yana çatışma önemli ölçüde genişledi. ABD ve İsrail, İran hükümet binaları, nükleer tesisler ve diğer önemli altyapı hedeflerini vurmaya devam ederken; İran yalnızca İsrail’i değil, aynı zamanda Katar, Kuveyt, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’ni (BAE) de hedef aldı. PBS’e göre, çatışma şu anda Orta Doğu ve ötesinde en az 14 ek ülkeyi etkilemiş durumda.
Mevcut Tedarik Zinciri Sonuçları
Çatışmanın başlamasının üzerinden henüz bir hafta gibi kısa bir süre geçmişken ve her gün daha fazla ülke bu kaotik ortama çekilirken, ABD ve İsrail’in İran’la savaşının ne kadar süreceğini ve kalıcı etkilerinin ne olacağını öngörmek hâlâ oldukça zor.
Tedarik zinciri açısından, şu ana kadarki en önemli etki Hürmüz Boğazı üzerinde gerçekleşti. Basra Körfezi'ni Umman Denizi ve Arap Denizi'ne bağlayan kritik bir deniz yolu olan Hürmüz Boğazı, yalnızca petrol ve gaz için değil, birçok önemli ürün ve emtia için hayati bir taşımacılık rotasıdır. İlk ABD-İsrail saldırılarının ardından, coğrafi olarak boğaza hâkim konumda olan İran, su yolunu büyük ölçüde kontrol altına aldı. 2 Mart Pazartesi günü İran Devrim Muhafızları, boğazdan yapılan deniz taşımacılığını tehdit ederek tüm trafiği fiilen felç etti.
Küresel sektörler ve mallarını taşıyan gemiler, İran’ın uyarılarına hızla yanıt verdi. İki gün içinde Hürmüz Boğazı’ndan geçen deniz trafiği neredeyse sıfıra düştü; uydu görüntülerinde petrol tankerlerinin Basra Körfezi ve Umman Denizi’nde kümelendiği görüldü. Ortak Denizcilik Bilgi Merkezi’ne göre, boğazdan geçen gemi trafiği çatışma öncesi günde ortalama 138 iken, 5 Mart Perşembe itibarıyla yalnızca iki gemiye kadar geriledi.
Bu gelişme ve çatışmadan kaynaklanan diğer ilişkili faktörler nedeni ile birçok küresel sektör şimdiden yeni zorluklar ve aktif kesintilerle karşı karşıya.
Krizden Etkilenen Emtialar & Ham Maddeler
İran’daki çatışma, halihazırda çok sayıda tedarik zinciri üzerinde etkisini göstermiş durumda ve otomotivden elektroniğe, yarı iletken üretimine kadar birçok sektörü ayakta tutan farklı emtia ve ham maddeleri etkilemektedir. Aşağıda, savaşın etkilemeye başladığı dört kilit alanı inceliyoruz.
Enerji
Geçtiğimiz yıl her gün yaklaşık 13 milyon varil petrol Hürmüz Boğazı’ndan geçti—bu, deniz yoluyla taşınan ham petrolün neredeyse üçte birini ifade ediyor. Hürmüz Boğazı’ndaki kesintiler ve Orta Doğu’daki çatışmanın derinleşmesi, küresel enerji piyasalarını önemli ölçüde etkiliyor ve ham petrol ile doğalgaz fiyatlarının artmasına yol açıyor. 9 Mart Pazartesi itibarıyla, Brent petrolün varil fiyatı yaklaşık 100 $ seviyesindeydi ve 27 Şubat’ta yani ABD ve İsrail’in İran’a saldırmaya başlamasından bir gün önceki kapanış fiyatına göre %38 artış göstermişti.
Bu fiyat artışlarının etkileri yalnızca ham petrol piyasası ile sınırlı kalmayacak. Dünya genelinde sektörler, operasyonlarını sürdürebilmek için petrol ve doğalgaza bağımlı—ulaşım, otomotiv, kimya üretimi ve tarım dahil olmak üzere. Özellikle otomobil üreticileri, sentetik kauçuk ve plastik parçalar gibi hammaddelerde ham petrolü yoğun şekilde kullanır ve abluka kaynaklı uzun süreli fiyat artışları, otomotiv üreticileri için malzeme maliyetlerinde %25’e kadar yükseliş anlamına gelebilir.
Çip üreticileri de bu çatışmanın etkilerinden muaf değil. Enerji fiyatlarında süreklilik arz eden yükselişler, yarı iletken üretim maliyetlerini artıracaktır—sektör, tüketici elektroniğinden havacılığa ve savunmaya kadar birçok kritik alana dokunmaktadır. Yarı iletkenlerin büyük kısmının üretildiği Asya ülkeleri, Orta Doğu’dan enerji ürünleri ithalatına oldukça bağımlıdır. Enerji fiyatlarının yüksek kalması veya çatışma derinleştikçe daha da yükselmesi halinde, hâlihazırda bellek çiplerinde yaşanan kıtlık nedeniyle zorlanan yarı iletken sektörünün maliyetleri daha da artacaktır.
Bölgedeki önde gelen enerji ve petrokimya üreticileri arasında SABIC (Saudi Arabia Basic Industries Corp) ve Alman kimya şirketi Henkel yer almaktadır.
Helyum
Helyum, havacılık ve savunma, tıbbi teknoloji (MR cihazlarının çalışmasını sağladığı alanlar) ve yarı iletken üretimi gibi birçok ana sektörde kritik bir role sahiptir. Özellikle çip üretim süreci için vazgeçilmezdir; burada soğutma ve temizleme için kullanılır. Katar, dünyadaki en büyük helyum kaynaklarından biridir ve küresel arzın yaklaşık üçte birini üretir. 6 Mart Cuma itibarıyla, helyumun spot fiyatları bir önceki haftaya göre yaklaşık %40 artmıştı ve ilk raporlar, çatışmanın dünyadaki toplam helyum arzının üçte birini ortadan kaldırabileceğini gösteriyor.
Alüminyum
İran çatışmasının etkilediği bir diğer anahtar malzeme ise alüminyumdur. Alüminyum, otomotiv, havacılık ve savunma, elektronik ve endüstriyel sektörün tamamında yaygın biçimde kullanılmaktadır. Ayrıca çip üretiminde de çok sayıda kritik işlev taşır; ısı emiciler, elektrolitik kondansatörler ve bazı paketleme türlerinde kullanılır.
Orta Doğu, son birkaç on yılda önemli bir alüminyum üreticisi haline gelmiş ve şu anda küresel alüminyum üretiminin %8’inden fazlasını karşılamaktadır. Bahreyn, Kuveyt, Umman, Katar, Suudi Arabistan ve BAE’den oluşan Körfez İşbirliği Konseyi, 2010 yılında üç milyon tonun altında olan alüminyum üretimini, 2025 yılında altı milyon tonun üzerine çıkarmıştır.
ABD’li elektronik üreticileri bu alüminyum ithalatına büyük oranda bağımlıdır ve Orta Doğu ülkeleri 2025’te ABD’nin toplam alüminyum arzının yaklaşık %20’sini karşılayacaktır. Çatışma nedeniyle Katar ve Bahreyn gibi iki büyük alüminyum üreticisi, metali küresel müşterilere tedarik etmeyi şimdiden askıya almış durumda ve ABD’li müşteriler Asya ve Avustralya gibi bölgelerden alternatif tedarik kaynakları aramak zorunda kalmaktadır.
Bölgede bu çatışmadan etkilenme potansiyeli bulunan önemli metal üreticileri arasında Emirates Global Aluminum ile Khambati Metal ve Al Ghurair Iron and Steel gibi çelik şirketleri yer almaktadır.
Orta Doğu, son birkaç on yılda önemli bir alüminyum üreticisi haline gelmiş ve şu anda küresel alüminyum üretiminin %8’inden fazlasını karşılamaktadır.
Kükürt/Sülfürik Asit
Son olarak, Orta Doğu aynı zamanda küresel ölçekte önemli bir kükürt tedarikçisidir. Kükürt; metalürji, kimyasal sentez ve
yarı iletken üretiminde, wafer üretimi sırasında temizlik maddesi olarak kullanılan sülfürik asit üretimi için gereklidir. Çip üretim tesisleri, potansiyel kirleticileri ortadan kaldırmak ve en steril yüzeyleri elde etmek için üretim sürecinin her aşamasında yüksek saflıkta sülfürik aside bağımlıdır.
Orta Doğu—özellikle Basra Körfezi—küresel kükürt üretiminin önemli bir bölümünden sorumludur. Suudi Arabistan, BAE ve Katar gibi ülkeler, dünya genelindeki tüm kükürdün dörtte biri ile üçte biri arasındaki kısmını birlikte üretmektedir. Henüz kükürt kıtlığı rapor edilmese de ve ham petrol piyasasının oynaklığı kadar gündem yaratmasa da; Orta Doğu’nun kimyasal element arzının kesilmesi, uzun vadede yarı iletken üretimi sektörünü etkileyebilir.
Suudi Arabistan, BAE ve Katar gibi ülkeler, dünya genelindeki tüm kükürdün dörtte biri ile üçte biri arasındaki kısmını birlikte üretmektedir.
Yeni Tedarik Zinciri Risklerinde ve Oynaklık Kaynaklarında Yolunuzu Bulun
Bu bölgesel çatışma, küresel tedarik zincirlerinde önemli riskler yaratmakta ve çok katmanlı tedarik zinciri görünürlüğünü şirketler için giderek daha kritik hale getirmektedir. Kuruluşlar, Z2Data'nın parça-üretim sahası haritalama ve tedarik zinciri izleme araçlarını kullanarak maruziyeti tespit edebilir ve olası aşağı akış etkilerini anlayabilir. İşletmeler, Z2Data'yı şu amaçlarla kullanabilir:
- Parçaları ve BOM'ları (malzeme listesini) üretim tesisleriyle eşleyin ve İsrail, İran, Lübnan ve Suudi Arabistan gibi çatışmadan etkilenen ülkelerde üretilen komponentleri tespit edin
- Çok katmanlı görünürlük elde edin; tedarik zinciri bağımlılıklarını ve zafiyetlerini analiz edin
- 120+ risk türünü izleyin; silahlı çatışmadan altyapı hasarına ve taşımacılık kesintilerine kadar çok sayıda tehdidi izleyin
- Olası aşağı akış etkilerini modelleyin; kurum içi senaryo modelleme ile
- Önceliğe dayalı uyarılar yapılandırın ; gürültüyü filtreleyin ve operasyonlarınızı etkileyen riskleri öne çıkarın
Ücretsiz deneme sürümü için kaydolun ve Z2Data’nın işletmenize riskleri tespit etme, kesintileri azaltma ve üretim sürekliliğinizi koruma konusunda nasıl yardımcı olabileceğini görün.
