:quality(85))
Điểm nổi bật của bài viết:
- Rủi ro ESG đề cập đến “một sự kiện hoặc điều kiện liên quan đến môi trường, xã hội hoặc quản trị, nếu xảy ra, có thể gây ra tác động tiêu cực vật chất, thực tế hoặc tiềm ẩn đối với giá trị đầu tư do ảnh hưởng bất lợi về tính bền vững.”
- Trong khi rủi ro ESG tại EU hiện đã tương đương với rủi ro pháp lý, cùng hàng loạt chỉ thị quy định quan trọng được ban hành những năm gần đây, tại Hoa Kỳ điều này chủ yếu vẫn chỉ ở mức độ rủi ro danh tiếng.
- Tuy nhiên, những rủi ro này có thể rất đáng kể, với ngày càng nhiều nghiên cứu cho thấy các hệ lụy tài chính lớn bắt nguồn từ những “cú sốc ESG”.
Trong nửa thập kỷ vừa qua, khái niệm ESG—viết tắt cho môi trường, xã hội và quản trị—dần trở thành trọng tâm trong các cuộc thảo luận về phát triển bền vững, hành động khí hậu và tìm nguồn cung ứng có đạo đức. Khi khung phân tích này ngày càng trở thành yếu tố then chốt trong cách các khách hàng, nhà đầu tư và các bên liên quan chủ chốt đánh giá hành vi doanh nghiệp và trách nhiệm xã hội, một thuật ngữ liên quan cũng trở nên phổ biến: rủi ro ESG. Rủi ro ESG đề cập đến rất nhiều tác động tiêu cực tiềm tàng đối với doanh nghiệp xuất phát từ ba trụ cột môi trường, xã hội và quản trị. Ủy ban châu Âu định nghĩa thuật ngữ này là “một sự kiện hoặc điều kiện liên quan đến môi trường, xã hội hoặc quản trị, nếu xảy ra, có thể gây ra tác động tiêu cực vật chất, thực tế hoặc tiềm ẩn đối với giá trị đầu tư do ảnh hưởng bất lợi về tính bền vững.”
Dù các định nghĩa này nghe có vẻ tương đối rõ ràng—các rủi ro doanh nghiệp liên quan đến một trong ba trụ cột của ESG—thì trên thực tế, khái niệm này lại rất đa dạng trong cách thể hiện. Sự khác biệt này thể hiện rõ nhất giữa hai thị trường lớn nhất thế giới: Hoa Kỳ và EU. Các doanh nghiệp quan tâm nghiêm túc đến việc bảo vệ mình khỏi rủi ro ESG và tăng cường khả năng chống chịu chuỗi cung ứng cần nắm rõ các mối đe dọa thực tế ở mỗi khu vực kinh tế đó. Chỉ bằng cách hiểu rõ những khác biệt then chốt này, các doanh nghiệp và lãnh đạo mới có thể xây dựng chiến lược quản trị rủi ro phù hợp với từng khu vực, các quy định cũng như khách hàng và nhà quản lý tại đây.
Rủi ro ESG tại Liên minh châu Âu
Không phải là nói quá khi coi Liên minh châu Âu là đơn vị dẫn đầu toàn cầu về các nguyên tắc và ưu tiên ESG. Trong phần lớn thập kỷ này, các cơ quan thuộc EU—bao gồm Ủy ban châu Âu, Hội đồng EU và Nghị viện châu Âu—đã thảo luận, đàm phán và cuối cùng thông qua nhiều quy định đột phá đưa khung ESG vào luật. Ví dụ tiêu biểu gồm Chỉ thị Báo cáo Phát triển Bền vững Doanh nghiệp (CSRD), Chỉ thị Thẩm định Phát triển Bền vững Doanh nghiệp (CSDDD) và Quy định về chống phá rừng của EU (EUDR).
Sự xuất hiện và quá trình triển khai từng bước của các chỉ thị này đang làm thay đổi hoàn toàn ý nghĩa của rủi ro ESG tại EU. ESG ở EU không còn là một khái niệm mang tính khuyến khích hay sáng kiến tự nguyện dễ bị diễn giải khác nhau giữa các doanh nghiệp. Khung này đã được luật hóa. Vì vậy, rủi ro ESG giờ đây đã tương đương với rủi ro pháp lý; một khi doanh nghiệp dễ bị tổn thương trước rủi ro này, nghĩa là doanh nghiệp đang đối diện với nguy cơ vi phạm pháp luật.
Rủi ro ESG giờ đã ngang hàng với rủi ro pháp lý; khi doanh nghiệp bị ảnh hưởng, đồng nghĩa với việc đang tự đặt mình vào rủi ro vi phạm pháp luật.
Khi ngày càng nhiều doanh nghiệp thuộc phạm vi điều chỉnh của các quy định này, các tổ chức hoạt động tại bất kỳ quốc gia thành viên nào trong số 27 thành viên khối sẽ phải coi trọng ba trụ cột của khung ESG hơn bao giờ hết. Nguyên nhân là các chỉ thị này mang tính ràng buộc pháp lý, đi kèm mức phạt tài chính rất lớn, làm thay đổi hoàn toàn tính chất của rủi ro ESG ở châu Âu. Nghị viện châu Âu, chẳng hạn, quy định rằng mức phạt tối đa khi không tuân thủ CSDDD “không được thấp hơn 5% tổng doanh thu toàn cầu năm tài chính liền trước thời điểm ra quyết định xử phạt của doanh nghiệp.”
Với một tập đoàn lớn có doanh thu hàng năm 1 tỷ USD, mức phạt này có thể lên tới 50 triệu USD. Chỉ thị này cũng nêu rõ các hậu quả tiềm tàng khác đối với doanh nghiệp không thanh toán phạt đúng hạn, bao gồm công bố một “tuyên bố công khai nêu rõ doanh nghiệp vi phạm và bản chất hành vi vi phạm”. Điều này được gọi không chính thức là “bêu tên”, xem như hình thức trừng phạt bằng cách công khai chỉ đích danh doanh nghiệp vi phạm các chuẩn mực đạo đức với người tiêu dùng và các đối tác liên quan.
Bên cạnh việc luật hóa khung ESG tại EU, rủi ro ESG tại khu vực này còn mang tính chất danh tiếng rất lớn. Một báo cáo năm 2023 do hãng quản lý rủi ro WTW thực hiện cho thấy, ngày càng nhiều doanh nghiệp nhận thức và chủ động đánh giá mối quan hệ giữa rủi ro ESG và rủi ro danh tiếng. Hơn 50% lãnh đạo doanh nghiệp được WTW khảo sát chọn yếu tố danh tiếng là 1 trong 5 rủi ro lớn nhất với công ty của họ, trong đó các vấn đề ESG nổi bật như rủi ro về danh tiếng lớn nhất. Ngoài ra, 95% doanh nghiệp tham gia nghiên cứu đều dành ngân sách đặc biệt cho phòng ngừa và xử lý rủi ro danh tiếng.
Các nghiên cứu như của WTW nhìn chung không tập trung vào một khu vực địa lý cố định. Dù vậy, bối cảnh pháp lý tại EU, cùng với tầm quan trọng đáng kể mà văn hóa châu Âu đặt cho phát triển bền vững và các vấn đề liên quan, khiến tổn hại danh tiếng trở thành một phần cốt lõi không thể tách rời của rủi ro ESG tại thị trường này.
Các ví dụ tiêu biểu về rủi ro ESG tại EU
• Vụ bê bối phát thải của Volkswagen
Loại rủi ro ESG: Trụ cột môi trường
Tóm tắt: Năm 2015, Cơ quan Bảo vệ môi trường Hoa Kỳ (EPA) gửi thông báo đến hãng ô tô Đức, cho biết nhà sản xuất này đã vi phạm Đạo luật Không khí sạch. Sau đó, thế giới phát hiện ra Volkswagen đã cài đặt phần mềm đặc biệt vào xe, có thể nhận biết khi xe bị kiểm tra khí thải để tự động kích hoạt hệ thống kiểm soát khí thải vượt qua các tiêu chuẩn quốc tế. Tập đoàn ô tô này sau đó thừa nhận đã trang bị phần mềm được gọi là “thiết bị gian lận” cho khoảng 11 triệu xe hơi sản xuất ra.
Hậu quả về mặt danh tiếng từ vụ “diesel gate” là cực kỳ lớn và kéo dài, đến năm 2020 chi phí xử lý vụ bê bối ESG này đã tiêu tốn của Volkswagen hơn 30 tỷ USD tiền phạt, bồi thường và mua lại xe.
• Vụ rửa tiền tại ngân hàng Danske Bank
Loại rủi ro ESG: Trụ cột xã hội
Tóm tắt: Một trong những vụ bê bối tài chính lớn nhất lịch sử châu Âu, năm 2017 các cơ quan quản lý quốc tế phát hiện Danske Bank—ngân hàng lớn nhất Đan Mạch—đã rửa tiền với quy mô lớn qua chi nhánh tại Estonia. Bộ Tư pháp Hoa Kỳ cùng các cơ quan Đan Mạch sau đó phát hiện tổ chức này đã rửa hàng trăm tỷ USD trong giai đoạn 2007-2015.
Khách hàng liên quan tới vụ rửa tiền bao gồm Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Azerbaijan. Hậu quả kéo dài và cực kỳ tốn kém cho Danske Bank. Đến cuối năm 2018, giá trị công ty bị giảm một nửa. Việc điều tra, bắt giữ và dàn xếp kéo dài nhiều năm, đến tháng 12/2022 ngân hàng đồng ý nộp phạt 2 tỷ USD cho Bộ Tư pháp Hoa Kỳ.
Rủi ro ESG tại Hoa Kỳ
Khác với EU, Hoa Kỳ không có hệ thống hạ tầng pháp lý toàn diện để thực thi khung ESG và các nguyên tắc trọng yếu của nó. Những cố gắng lập pháp trong những năm gần đây nhằm nâng cao ưu tiên phát triển bền vững tại doanh nghiệp và buộc doanh nghiệp chịu trách nhiệm với tác động ESG đã vấp phải áp lực từ nhiều phía.
Tháng 3/2024, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) đã ban hành quy tắc mới, yêu cầu doanh nghiệp niêm yết công khai thông tin về rủi ro tài chính liên quan đến khí hậu, phát thải khí nhà kính (GHG) và các yếu tố ESG khác. Tuy nhiên, quy tắc này ngay lập tức bị phản ứng mạnh về mặt luật pháp, với hàng loạt đơn kiện đệ trình trên khắp nước Mỹ, cho rằng quy tắc của SEC sẽ là gánh nặng báo cáo không cần thiết cho doanh nghiệp. Chẳng bao lâu, 25 bang và nhiều bên khác đã khởi kiện lên cơ quan quản lý. Đến tháng 4, SEC công bố tạm dừng triển khai quy tắc báo cáo khí hậu này, nhưng vẫn tuyên bố sẽ “kiên quyết bảo vệ tính hợp pháp của Quy tắc cuối cùng trước tòa.”
Dù Hoa Kỳ có hệ thống luật liên quan đến trụ cột môi trường của ESG còn yếu—đặc biệt so với EU—song mức độ thực thi trụ cột xã hội lại tương đối nghiêm ngặt. Lao động cưỡng bức bị cấm triệt để theo điều khoản 19 U.S.C. § 1307, cấm nhập khẩu tất cả “hàng hóa, sản phẩm, vật phẩm và hàng hóa khai thác, sản xuất hoặc chế tạo toàn bộ hoặc một phần tại bất kỳ quốc gia nào bằng lao động tội phạm, lao động cưỡng bức và lao động bóc lột hợp đồng”. Ngoài ra, Đạo luật Phòng chống Lao động Cưỡng bức Người Duy Ngô Nhĩ (UFLPA), có hiệu lực từ năm 2022, đã huy động nguồn lực rất lớn để ngăn cấm hàng hóa do lao động cưỡng bức có hệ thống tại khu vực Tân Cương, Trung Quốc, nhập khẩu vào thị trường Hoa Kỳ.
Dù các quy định về trụ cột môi trường của ESG tại Hoa Kỳ còn nhiều hạn chế—đặc biệt so với EU—song mức độ thực thi trụ cột xã hội lại nghiêm ngặt hơn đáng kể.
Tuy nhiên, nhìn chung sự thiếu hụt các quy định ESG tại Hoa Kỳ khiến nhiều sáng kiến về phát triển bền vững chủ yếu do doanh nghiệp tự triển khai dựa trên nhu cầu nội bộ. Một doanh nghiệp có thể ưu tiên chương trình đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEI), còn lãnh đạo doanh nghiệp khác lại chú trọng mục tiêu trung hòa carbon. Dù nội dung ưu tiên như thế nào, các nỗ lực này thường không mang tính ràng buộc pháp lý, dẫn đến việc doanh nghiệp không đạt mục tiêu ESG thường không chịu hậu quả pháp lý cụ thể.
Tuy vậy, tại Hoa Kỳ, rủi ro ESG lại trở nên nghiêm trọng khi liên quan đến tổn hại danh tiếng. Một báo cáo nghiên cứu của nhóm học giả từ các đại học Fordham, Florida, Hong Kong và Auburn nhận định rằng “những cú sốc tiêu cực về ESG có ảnh hưởng sâu sắc tới hành vi khách hàng.” Nhóm nghiên cứu rà soát hơn 1.600 sự kiện ESG tiêu cực và hàng triệu lượt mua hàng, tại đó họ xác định một vụ bê bối ESG trung bình “gây giảm 5–10% doanh số bán hàng kéo dài ít nhất sáu tháng.”
Một nghiên cứu khác của Bank of America năm 2020 càng làm rõ hệ lụy tài chính từ các cú sốc ESG. Nhóm nghiên cứu của Bank of America ước tính rằng
“hơn 600 tỷ USD giá trị vốn hóa thị trường của các công ty thuộc chỉ số S&P 500 đã bị tổn thất chỉ do ‘tranh cãi về ESG’” trong bảy năm gần nhất. Ngoài ra, họ nhận thấy giá cổ phiếu các doanh nghiệp bị ảnh hưởng thường mất đến một năm để hồi phục hoàn toàn sau cú sốc về danh tiếng.
Các ví dụ tiêu biểu về rủi ro ESG tại Hoa Kỳ
• Vi phạm kiểm soát xuất khẩu của Seagate
Loại rủi ro ESG: Trụ cột xã hội, quản trị
Tóm tắt: Năm 2023, công ty lưu trữ dữ liệu Seagate Technology (California) đã chấp nhận nộp phạt 300 triệu USD theo thỏa thuận với Bộ Thương mại Hoa Kỳ. Khoản phạt này liên quan tới việc Seagate không tuân thủ quy định kiểm soát xuất khẩu do Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) ban hành năm 2020, hạn chế doanh nghiệp Mỹ giao hàng có công nghệ nhất định cho tập đoàn viễn thông Trung Quốc Huawei. Thay vì dừng hợp tác giống các đối thủ khác, Seagate không chỉ tiếp tục mà còn ký “thỏa thuận hợp tác chiến lược” ba năm với khách hàng này. Theo Bộ Thương mại, Seagate là nhà cung cấp duy nhất ổ cứng (HDD) cho Huawei sau khi Western Digital và Toshiba Corp ngừng hợp tác để tuân thủ quy định thương mại mới, và đã chuyển 7,4 triệu ổ cứng cho Huawei từ tháng 8/2020 đến tháng 9/2021—một vi phạm trực tiếp luật thương mại.
• Vụ bê bối dữ liệu Cambridge Analytica
Loại rủi ro ESG: Trụ cột xã hội
Tóm tắt: Một vụ bê bối ESG khác làm rúng động giới công nghệ, năm 2018 hàng loạt hãng truyền thông vạch trần việc công ty tư vấn Anh Cambridge Analytica thu thập dữ liệu cá nhân của hàng chục triệu người dùng Facebook. Theo điều tra, Cambridge Analytica đã lấy thông tin của tới 87 triệu người dùng để xây dựng “hồ sơ tâm lý” sử dụng trong nhiều chiến dịch chính trị tại Hoa Kỳ. Thảm họa vi phạm quyền riêng tư này buộc CEO Facebook, Mark Zuckerberg, phải điều trần trước Quốc hội.
Một năm sau khi vụ việc bùng nổ, mùa hè 2019, Ủy ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ (FTC) công bố mức phạt 5 tỷ USD với Facebook cho những vi phạm quyền riêng tư ở quy mô lớn. Để khắc phục hậu quả lớn về mặt danh tiếng, Facebook triển khai chiến lược bảo mật mới, tăng gấp đôi nhân sự an ninh mạng lên 20.000 người.
Tuân thủ ESG đã trở thành yêu cầu toàn cầu
Dù mức độ ưu tiên ESG tại Hoa Kỳ có thể biến động, khung nguyên tắc này vẫn là ưu tiên hàng đầu với chính phủ, cơ quan quản lý, người tiêu dùng và cổ đông trên toàn thế giới. Tầm ảnh hưởng ngày càng tăng của khung ESG cũng kéo theo sự gia tăng tương ứng về rủi ro ESG. Dù khái niệm này đôi lúc có thể nghe trừu tượng hoặc chủ quan, ngày nay tốt nhất nên hiểu ESG bao gồm hai nhóm lớn: rủi ro danh tiếng và rủi ro không tuân thủ quy định. Tổng hòa lại, đây là những rủi ro thực tế và nghiêm trọng với doanh nghiệp trên nhiều lĩnh vực.
Doanh nghiệp muốn quản lý điểm yếu ESG với góc nhìn sâu sát và độ chính xác cao sẽ tìm thấy giá trị thực tiễn khi sử dụng nền tảng quản lý rủi ro chuỗi cung ứng (SCRM) Z2Data. Phần mềm SCRM của Z2Data cung cấp hệ dữ liệu hành động sâu về hàng ngàn nhà cung cấp trực tiếp và dưới cấp ở khắp các khu vực, mang lại cho doanh nghiệp khả năng phát hiện sớm rủi ro ESG tiềm tàng trong chuỗi cung ứng của mình. Ngoài ra, Z2Data còn hỗ trợ quản lý tuân thủ toàn diện, phân tích tự động tuân thủ sản phẩm của doanh nghiệp với nhiều quy định liên quan.
Dù mục tiêu tăng cường khả năng chống chịu chuỗi cung ứng hoặc khắc phục điểm yếu ESG của doanh nghiệp là gì, Z2Data đều có đầy đủ năng lực giúp bạn chủ động quản lý hiệu quả mọi loại rủi ro ESG. Để tìm hiểu chi tiết hơn về nền tảng Z2Data và cách các công cụ của chúng tôi giúp doanh nghiệp tránh gián đoạn liên quan đến ESG vào năm 2025, hãy đăng ký demo miễn phí với chuyên gia sản phẩm của chúng tôi.
