:quality(85))
Najważniejsze informacje z artykułu:
- Ryzyko ESG oznacza „zdarzenie lub stan środowiskowy, społeczny lub dotyczący ładu korporacyjnego, który w przypadku wystąpienia może spowodować rzeczywisty lub potencjalny, istotny negatywny wpływ na wartość inwestycji wynikający z niekorzystnych skutków oddziaływania na zrównoważony rozwój”.
- Podczas gdy obecnie w UE ryzyko ESG jest równoznaczne z ryzykiem prawnym – czego dowodzi szereg istotnych dyrektyw regulacyjnych przyjętych w ostatnich latach – w Stanach Zjednoczonych to nadal przede wszystkim zagadnienie o charakterze reputacyjnym.
- Stawka jest jednak wysoka: rosnąca liczba badań wskazuje na poważne konsekwencje finansowe tzw. „wstrząsów ESG”.
W ostatnich pięciu latach pojęcie ESG (środowisko, społeczeństwo, ład korporacyjny) stopniowo wysunęło się na pierwszy plan dyskusji dotyczących zrównoważonego rozwoju, działań klimatycznych i etycznego pozyskiwania surowców. Ponieważ ramy te stają się coraz bardziej kluczowym elementem postrzegania odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw przez konsumentów, inwestorów i innych interesariuszy, upowszechniło się również pokrewne pojęcie: ryzyko ESG. Oznacza ono szerokie spektrum potencjalnych negatywnych skutków dla biznesu związanych z filarami środowiskowymi, społecznymi i ładu korporacyjnego. Komisja Europejska definiuje je jako „zdarzenie lub stan środowiskowy, społeczny lub dotyczący ładu korporacyjnego, który w przypadku wystąpienia może spowodować rzeczywisty lub potencjalny, istotny negatywny wpływ na wartość inwestycji wynikający z niekorzystnych skutków oddziaływania na zrównoważony rozwój”.
Choć te definicje wydają się jednoznaczne – ryzyka biznesowe odnoszące się do jednego z trzech filarów ESG – w praktyce pojęcie to obejmuje bardzo różne zagrożenia, zależnie od konkretnej jurysdykcji. Najlepiej widać to na przykładzie dwóch największych światowych rynków: USA i UE. Przedsiębiorstwa poważnie podchodzące do ochrony przed ryzykiem ESG i budowy odpornego łańcucha dostaw muszą rozumieć, z jakimi rzeczywistymi zagrożeniami mają do czynienia w każdym z tych obszarów gospodarczych. Tylko dostrzegając te zasadnicze różnice, firmy i ich kadra zarządzająca mogą opracować skuteczne, dostosowane strategie zarządzania ryzykiem względem lokalnych władz, regulatorów i konsumentów.
Ryzyko ESG w Unii Europejskiej
Nie będzie przesadą określenie Unii Europejskiej mianem światowego lidera w zakresie ESG oraz wyznaczania związanych z nim priorytetów. W ostatnich latach różne organy unijne – Komisja Europejska, Rada UE, Parlament Europejski – prowadziły dyskusje, negocjacje i ostatecznie przyjęły przełomowe regulacje, które wprowadziły ramy ESG do systemu prawnego. Przykładami takich aktów są: Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD), Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) oraz EU Deforestation Regulation (EUDR).
Pojawienie się i stopniowe wdrażanie tych dyrektyw na nowo definiuje rolę ryzyka ESG w UE. ESG w Europie to już nie luźna, niedookreślona inicjatywa – to ramy prawne, z którymi należy się liczyć. Tym samym ryzyko ESG stało się równoznaczne z ryzykiem prawnym: podatność na nie oznacza realne ryzyko naruszenia przepisów.
Ryzyko ESG stało się równoznaczne z ryzykiem prawnym: podatność na nie oznacza realne ryzyko naruszenia przepisów.
Wraz z objęciem coraz większej liczby firm zakresem tych regulacji, organizacje działające na terenie 27 państw członkowskich będą musiały przykładać większą wagę do trzech filarów ESG. Dyrektywy te są bowiem wiążące prawnie i przewidują poważne sankcje finansowe, znacząco zwiększając stawki i zmieniając charakter ryzyka ESG w Europie. Parlament Europejski przykładowo wskazuje, że kara za nieprzestrzeganie przepisów CSDDD nie może być niższa niż 5% światowego obrotu netto spółki za rok finansowy poprzedzający decyzję o grzywnie.
Dla dużej korporacji z rocznym przychodem 1 mld dolarów oznacza to karę finansową w wysokości 50 mln dolarów. Dyrektywa przewiduje także inne konsekwencje, np. publikację „oświadczenia publicznego wskazującego firmę odpowiedzialną za naruszenie i charakter naruszenia”, co powszechnie określa się jako „naming and shaming” – publiczne piętnowanie i nagłaśnianie nieetycznych działań wobec konsumentów czy interesariuszy.
Oprócz wpisania ESG do porządku prawnego w UE, istotną rolę odgrywa również aspekt reputacyjny ryzyka ESG w regionie. Raport WTW z 2023 roku wskazuje, że coraz więcej firm uwzględnia zależność między ryzykiem ESG a reputacją. Ponad połowa spośród ankietowanych menedżerów uznała reputację za jeden z pięciu głównych czynników ryzyka dla firmy, a kwestie ESG określano jako szczególne zagrożenie dla dobrego imienia. Co więcej, 95% badanych firm przeznaczało budżety na zarządzanie ryzykiem reputacyjnym i łagodzenie jego skutków.
Podobne opracowania, jak raport WTW, zwykle nie koncentrują się na konkretnym regionie geograficznym. Jednak regulacje panujące w UE, w połączeniu z wysoką wagą, jaką europejska kultura przypisuje zrównoważonemu rozwojowi, sprawiają, że poważne szkody dla reputacji są nieodłącznym elementem ryzyka ESG w tym bloku gospodarczym.
Przykłady kluczowych ryzyk ESG w UE
• Afera emisji Volkswagena
Rodzaj ryzyka ESG: Filar środowiskowy
Podsumowanie: W 2015 roku Agencja Ochrony Środowiska USA (EPA) powiadomiła niemieckiego producenta samochodów o naruszeniu amerykańskiej ustawy Clean Air Act. Później ujawniono, że VW zainstalował w swoich samochodach oprogramowanie wykrywające testy emisji i aktywujące kontrolę spalin wyłącznie podczas badań. Ostatecznie producent przyznał, że wyposażył ok. 11 milionów pojazdów w tzw. „defeat devices”.
Naruszenia te miały poważne, długotrwałe skutki dla reputacji koncernu. Do 2020 roku koszty związane ze skandalem ESG – grzywny, odszkodowania i wykupy aut – przekroczyły 30 mld dolarów.
• Operacja prania pieniędzy Danske Bank
Rodzaj ryzyka ESG: Filar społeczny
Podsumowanie: Jeden z największych skandali finansowych w historii Europy. W 2017 roku międzynarodowi regulatorzy ujawnili, że Danske Bank, największy bank Danii, prał ogromne sumy pieniędzy za pośrednictwem estońskiego oddziału. Departament Sprawiedliwości USA i władze Danii odkryły, że przez osiem lat – od 2007 roku – instytucja wyprała setki miliardów dolarów.
Wśród klientów objętych procederem byli m.in. prezydent Rosji Władimir Putin i prezydent Azerbejdżanu. W wyniku skandalu wartość Danske Bank do końca 2018 spadła o połowę. Dochodzenia, zatrzymania i ugody prawne trwały latami, a w grudniu 2022 roku bank zgodził się na zapłatę 2 mld dolarów kary amerykańskiemu Departamentowi Sprawiedliwości.
Ryzyko ESG w USA
W przeciwieństwie do UE, Stany Zjednoczone nie posiadają silnych ram regulacyjnych egzekwujących zasady ESG. Prace legislacyjne mające na celu wymuszenie priorytetowego traktowania zrównoważonego rozwoju w sektorze korporacyjnym i odpowiedzialności za skutki ESG były w ostatnich latach torpedowane przez czynniki zewnętrzne.
W marcu 2024 roku Securities and Exchange Commission przyjęła regulację, która miała zobowiązywać spółki publiczne do ujawniania ryzyk finansowych związanych z klimatem, emisji gazów cieplarnianych (GHG) oraz innych aspektów ESG. Przepis ten natychmiast spotkał się z powszechnym sprzeciwem prawnym – sądy w całym kraju rozpatrywały petycje twierdzące, że nowe regulacje SEC narzucają firmom nadmierne obciążenia sprawozdawcze. Wkrótce 25 stanów i inne podmioty wszczęły procesy przeciwko SEC. W kwietniu Komisja ogłosiła tymczasowe wstrzymanie wejścia w życie przepisów dotyczących ujawniania kwestii klimatycznych, zapowiadając jednak, że będzie „energicznie bronić zasadności Final Rules przed sądem”.
Prawodawstwo dotyczące filaru środowiskowego ESG jest w USA słabe – zwłaszcza w porównaniu z UE – jednak kraj ten jest znacznie bardziej rygorystyczny w egzekwowaniu przepisów społecznych. Przymusowa praca jest zakazana na mocy 19 U.S.C. § 1307, który zabrania importu wszelkich „towarów, produktów, artykułów i wyrobów wydobywanych, produkowanych lub składanych w całości lub częściowo z wykorzystaniem pracy więźniów i/lub pracy przymusowej oraz/lub pracy pod zastaw” do USA. Ponadto, zgodnie z ustawą Uyghur Forced Labor Prevention Act (UFLPA) obowiązującą od 2022 roku, przeznaczono istotne zasoby na uniemożliwienie wprowadzania na rynek USA towarów wyprodukowanych w systemie pracy przymusowej w chińskim regionie XUAR.
Prawodawstwo dotyczące filaru środowiskowego ESG jest w USA słabe – zwłaszcza w porównaniu z UE – jednak kraj ten jest znacznie bardziej rygorystyczny w egzekwowaniu przepisów społecznych.
Brak regulacji ESG w USA powoduje, że wiele inicjatyw na rzecz zrównoważonego rozwoju realizowanych jest samodzielnie przez poszczególne firmy, zależnie od ich własnych priorytetów. Jedna organizacja może kłaść nacisk na programy różnorodności i integracji (DEI), inna stawiać sobie za cel neutralność klimatyczną. Niezależnie jednak od priorytetów, działania te nie są wiążące prawnie, dlatego nieosiągnięcie zadeklarowanych celów rzadko skutkuje realnymi konsekwencjami.
Ryzyko ESG zyskuje na znaczeniu w USA głównie w kontekście reputacyjnym. Publikacja naukowa badaczy z Fordham, Uniwersytetu Florydzkiego, Uniwersytetu Hongkońskiego i Auburn wykazała, że „negatywne szoki ESG mają głęboki wpływ na zachowania klientów”. Analizując ponad 1600 negatywnych zdarzeń ESG oraz miliony transakcji, uznano, że przeciętny skandal ESG powoduje „5–10% spadek sprzedaży trwający co najmniej sześć miesięcy”.
Badanie przeprowadzone w 2020 roku przez Bank of America dodatkowo potwierdziło istotne skutki finansowe wstrząsów ESG. Zespół badawczy Bank of America oszacował, że
„w ciągu zaledwie siedmiu lat ponad 600 mld dolarów wartości rynkowej spółek z indeksu S&P 500 przepadło w wyniku 'kontrowersji ESG'”. Ponadto ceny akcji takich firm potrzebowały nawet roku na pełne odreagowanie negatywnych skutków dla reputacji.
Przykłady kluczowych ryzyk ESG w USA
• Naruszenie kontroli eksportowych przez Seagate
Rodzaj ryzyka ESG: Filary społeczny i ładu korporacyjnego
Podsumowanie: W 2023 roku kalifornijska firma Seagate Technology, specjalizująca się w rozwiązaniach do przechowywania danych, zgodziła się zapłacić 300 mln dolarów kary w ramach ugody z Departamentem Handlu USA. Kara dotyczyła złamania przepisów Bureau of Industry and Security (BIS) obowiązujących od 2020 roku, które zabraniały eksportu amerykańskich technologii do chińskiego giganta telekomunikacyjnego Huawei. Zamiast przerwać współpracę z Huawei, jak uczyniła konkurencja, Seagate zawarło z klientem trzyletnią „umowę o strategicznej współpracy”. Funkcjonując jako jedyny dostawca dysków HDD dla Huawei po wycofaniu się Western Digital i Toshiba Corp, Seagate między sierpniem 2020 a wrześniem 2021 roku wysłało do Huawei 7,4 mln dysków twardych, naruszając tym samym przepisy eksportowe.
• Skandal danych Cambridge Analytica
Rodzaj ryzyka ESG: Filar społeczny
Podsumowanie: W kolejnym skandalu ESG, który wstrząsnął światem technologicznym, w 2018 roku wiele redakcji ujawniło, że brytyjska firma konsultingowa Cambridge Analytica zebrała dane osobowe dziesiątek milionów użytkowników Facebooka. Ustalono, że firma bezprawnie pozyskała dane nawet 87 mln użytkowników, by opracować „profile psychologiczne” wykorzystywane następnie w kampaniach politycznych w USA. W wyniku tego gigantycznego naruszenia prywatności CEO Facebooka, Mark Zuckerberg, został wezwany przed Kongres.
Rok po ujawnieniu afery, latem 2019 roku, Federalna Komisja Handlu (FTC) ogłosiła grzywnę w wysokości 5 mld dolarów dla Facebooka za masowe naruszenia ochrony prywatności. W odpowiedzi na poważne szkody reputacyjne Facebook wdrożył nową strategię prywatności, która obejmowała podwojenie liczby pracowników ds. cyberbezpieczeństwa do 20 000 osób.
Przestrzeganie wytycznych ESG to dziś globalny wymóg
Choć znaczenie ESG może ulegać wahaniom w USA, pozostaje ono jednym z priorytetów rządów, organów regulacyjnych, konsumentów i akcjonariuszy na całym świecie. Rosnący wpływ ram ESG globalnie idzie w parze ze wzrostem ryzyka z nimi związanego. Mimo pozornego braku precyzji, dziś najlepiej rozumieć ryzyko ESG jako pojęcie obejmujące dwa główne obszary: ryzyko reputacyjne oraz ryzyko niezgodności z przepisami. Łącznie stanowią one poważne zagrożenie dla firm w wielu branżach.
Firmy, które chcą zarządzać ryzykiem ESG świadomie i precyzyjnie, mogą znacząco skorzystać z platformy do zarządzania ryzykiem w łańcuchu dostaw (SCRM) Z2Data. SCRM od Z2Data dostarcza unikalnych i praktycznych danych o tysiącach dostawców bezpośrednich i sub-tier na całym świecie, zapewniając pełny wgląd w potencjalne zagrożenia ESG na każdym etapie łańcucha. Ponadto Z2Data oferuje kompleksowe zarządzanie zgodnością, umożliwiając natychmiastową analizę zgodności Państwa produktów z szeroką gamą obowiązujących regulacji.
Niezależnie od specyfiki Państwa podatności lub celów w zakresie odporności łańcucha dostaw, Z2Data zapewnia wiedzę i narzędzia, które pomogą skutecznie zarządzać każdym rodzajem ryzyka ESG. Aby dowiedzieć się więcej o platformie Z2Data i jej możliwościach w zakresie zapobiegania zakłóceniom związanym z ESG w 2025 roku, umów bezpłatne demo z ekspertem produktowym.
