:quality(85))
Kasırga ve tayfun sezonu kapımızda. Yılın bu döneminde, olası yıkıcı güçlere isim veren o karakteristik adları duymaya başlarız: “Michael”, “Katrina”, “Haiyan”… liste uzayıp gidiyor…
Bu siklon sezonu analizinde, Z2Data ekibinden elde edilen verilere ve bazı dış kaynaklara dayanarak geçmiş kasırga ve tayfunlara yakından bakacağız.
2017-2019 yıllarını kapsayan sezonları analiz edecek ve bu yaz aylarında hangi bölgelerin kasırga/tayfun “sıcak noktaları” olduğunu değerlendireceğiz. Ayrıca, tedarikçi tesisleri de sıcak noktalar haritalarına eklenerek, Pasifik ve Atlantik’te risk altında olan bölgeler tespit edilecek.
Geçmiş kasırga ve tayfun sezonlarına ilişkin analizimizin ardından, dikkatimizi önümüzdeki yıllara çevireceğiz.
Şu anda, 2021’in üst üste altıncı defa ortalamanın üzerinde bir kasırga sezonu olacağı öngörülüyor. Bu ortalamanın üzerindeki sezon eğilimi devam ederse, “ortalamanın üstü” yeni ortalama halini almaz mı?
Ve bu eğilim, aşırı kasırga ve tayfun sezonlarının yeni norm olacağı bir döneme evrilir mi?
Pencerelerden uzak durun, kapılarınızı kilitleyin ve en yakın dolabı bulun.
Daha yeni başlıyoruz.
Atlantik Kasırga Sezonlarının Analizi (2017-2020)
2017 Atlantik kasırga sezonu, kayıtlı tarihin en maliyetli kasırga sezonuydu. Toplam hasar 294 milyar doları aştı. Sezonda 10 kasırga ve 6 büyük kasırga meydana geldi. Harvey, Irma ve Maria en büyük hasara yol açarken, Nate Kosta Rika tarihinin en büyük doğal felaketi olarak kabul ediliyor.
Aşağıdaki görselde görülebileceği gibi, Harvey, Irma ve Maria ABD topraklarına ulaşmadan önce Karayipler üzerinden ilerledi. Harvey, 152 mil/saat azami rüzgâr hızıyla Teksas, Rockport yakınlarında kategori 4 şiddetinde karaya ulaştı. Fırtına sonrasında Houston üzerinde durarak, bazı bölgelerde beş günde 64 inçten fazla yağışla yıkıcı sellere yol açtı.
Harvey’nin güzergâhı muhtemelen Teksas’taki 3 fabrikayı etkiledi—biri Corpus Christi’de, biri San Antonio’da ve biri Austin’de.
Eğer 3 fabrikanın her biri fırtına süresince tamamen kapansaydı, toplam gelir etkisi 600 milyon dolardan fazla olabilirdi. Bu fabrikalar MOSFET’ler, çip dirençler ve daha fazlasında uzmanlaşmıştı.
:quality(85))
Irma’nın rotası Miami’nin tam ortasından geçip Florida’nın batı kıyısından yukarı çıktı. Bu rota üzerinde bulunan 3 fabrikanın birleşik gelir etkisi 300 milyon doların üzerinde oldu.
2018 kasırga sezonunda 8 kasırga ve 2 büyük kasırga görüldü. 2018 sezonu aynı zamanda, bir kasırganın sezon resmi olarak başlamadan önce oluştuğu art arda dördüncü yıldı.
Birkaç kasırga karaya ulaşsa da, yalnızca bazıları önemli hasar bıraktı. Florence Kasırgası Kuzey ve Güney Karolina’da felaket boyutunda sellere yol açarak 24 milyar dolardan fazla zarara neden oldu. Michael Kasırgası ise Florida, Georgia ve Alabama’da büyük hasar yarattı: en az 64 ölü ve yaklaşık 25 milyar dolarlık bir zarar oluştu.
2018’in Florence kasırgası, Harvey gibi karaya oturmuş ve kalıcı olmuştu. Uzun süre etkisi devam eden bu fırtına büyük sellere ve yolların kapanmasına neden olarak tedarik zinciri aksaklıklarına yol açtı. American Logistics Aid Network yönetici direktörü Kathy Fulton, sellerin tedarik zincirine etkileriyle ilgili şunları söyledi: “Şirketler, ürünlerini alışılmış yollarından teslim edemiyordu.”
Üreticiler açık kalabilse bile, kimse oraya ulaşamıyordu. Çalışanlar dahi.
:quality(85))
2019 kasırga sezonu, 1969 ile birlikte kayıtlardaki en aktif beşinci Atlantik kasırga sezonu oldu: 18 isimlendirilmiş fırtına ve toplam 20 tropik siklon. Buna rağmen, fırtınaların çoğu zayıf kaldı ve bunların sadece 6’sı kasırga seviyesine ulaştı.
Bir parantez açarsak, “beklenenin altında” kasırgalar hakkında konuşmak biraz garip geliyor. Ama hayır, düşük etkili kasırgaları seviyoruz. Daha az hasar ve daha az yıkım tercihimizdir!
Konuya dönersek: 3 kasırga şiddetlenerek büyük kasırga seviyesine çıktı, bunların 2’si Kategori 5 şiddetine ulaştı.
En büyük yıkım Bahamalar’da, Dorian Kasırgası tarafından yaşandı. Dorian toplamda yaklaşık 5,1 milyar dolar zarara ve 84 can kaybına yol açtı.
2020’nin Atlantik kasırga sezonu, tarihin en aktif sezonu olurken, tüm zamanların en maliyetli beşinci sezonu olarak kayıtlara geçti. Toplamda 14 kasırga oluşurken, rekor kıran 7 tanesi daha da güçlenerek büyük kasırga oldu. Tüm bu yoğun aktiviteye rağmen, 2020 sezonu, 2015’ten bu yana hiç Kategori 5 kasırgası oluşmayan ilk sezon oldu.
Atlantik Kasırga Sıcak Noktaları Nerelerdir?
:quality(85))
Yukarıda görüldüğü üzere, Z2Data ekibi ABD’de Atlantik Kasırga sıcak noktalarını en düşükten en yüksek riske doğru renklendirerek haritaladı. Ayrıca, elektronik tedarikçi ve fabrika tesisleri de haritaya eklenerek, her yıl kaç tedarikçinin potansiyel olarak siklonlardan etkilenebileceği gösterildi.
Potansiyel olarak en fazla etkilenen tedarikçilerin yoğunlaştığı bölge kuzeydoğu ve New England civarıdır. Bu bölgedeki çok sayıda tedarikçiye bağlı olan elektronik şirketlerinin, yıkıcı bir kasırga halinde alternatif tedarikçi sitelerini kullanabilmek için hazır bir planı olmalıdır.
Pasifik Tayfun Sezonlarının Analizi (2017-2020)
2017 Pasifik tayfun sezonu ortalamanın altında olarak değerlendirildi ve 1977’den bu yana hiç Kategori 5 fırtına üretilmeyen ilk sezon oldu. Sezonda 11 tayfun ve 2 süper tayfun meydana geldi. 2017 sezonunun bir diğer özelliği ise, 1998’den bu yana ilk defa o yılın ilk tayfununun 23 Temmuz’da görülmesiydi.
2018 Pasifik tayfun sezonu ise oldukça farklıydı. O tarihte, (sürpriz: 2019’da bu rekor kırıldı) gelmiş geçmiş en maliyetli Pasifik tayfun sezonu olarak kayda geçti. 2018’de 13 tayfun ve 7 süper tayfun oluştu.
:quality(85))
Kayıtlı en maliyetli Pasifik tayfun sezonu olan 2019’da ise 17 tayfun ve 5 süper tayfun gerçekleşti. Sezonun ilk tayfunu Wutip, Şubat ayında oluştu ve süper tayfuna dönüşerek, Kuzey Yarıkürede Şubat ayında kaydedilen en güçlü tropik siklon oldu.
Lekima Tayfunu, Çin tarihinde ikinci en maliyetli tayfun haline geldi. Japonya’da Hagibis Tayfunu, ülkenin tarihindeki en maliyetli tropik siklonlardan biri oldu. Lekima, Hagibis ve Faxai (diğer büyük tayfun) toplamda 32 milyar dolar zarara neden oldu.
Pasifik Tayfun Sıcak Noktaları Nerelerdir?
:quality(85))
Yukarıdaki şekilde görüldüğü gibi, yüksek riskli bölgelerdeki tedarikçi tesislerinin en yoğun olduğu ülkeler Japonya ve Güney Kore’dir. Tayvan da, tayfun kaynaklı tedarik zinciri kesintilerine karşı risk taşıyan önemli bir bölgedir. Çin’in doğu kıyısı da yakından izlenmelidir.
Mevcut elektronik çip ve yarı iletken kıtlığı göz önünde bulundurulduğunda, Tayvan’daki tedarikçilerin tayfunlar nedeniyle kapanması durumunda tedarik zincirleri daha da aksayabilir.
2021 Kasırga/Tayfun Sezonu
2021 Atlantik kasırga sezonu resmen başladı. Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA), Atlantik kasırgaları için mevsimsel tahminini Mayıs ayı sonunda açıkladı.
NOAA’nın tahmininde, adlandırılmış 13-20 fırtına ile 6-10 kasırga ve 3-5 büyük kasırga (kategori 3 ve üstü) bekleniyor. Kayıtlardaki ortalama ise toplam 14 adlandırılmış fırtına—7 kasırga ve 3 büyük kasırga içeriyor.
Yeni bir ortalamanın üzerinde sezon öngörüsünün ardındaki temel sebep, Atlantik’te ölçülen deniz suyu sıcaklıklarıdır. Atlantik’in yüzey sıcaklığı Mayıs’ta, normal değerlerin 1 ila 3 derece üzerinde ölçülmüştür. Bunun önemi, okyanus sıcaklıklarının kasırgalar için önemli bir öngörücü işlevi görmesindedir. Yüksek okyanus yüzey sıcaklıkları, büyük kasırgalar için adeta yakıt etkisi yaratır.
Öte yandan, Pasifik Tayfun sezonunun ise NOAA tarafından ortalama ila ortalamanın altında olması öngörülmektedir. Tahmine göre, 12-18 adlandırılmış fırtına, 5-10 tayfun ve 2-5 süper tayfun şeklinde bir sezon bekleniyor. Bu tahminin temel belirleyicileri, Pasifik’teki ortalama ila ortalamanın altındaki okyanus yüzey sıcaklıkları ve El Niño’nun nötr fazda kalması—dolayısıyla daha az ısınma olmasıdır.
Gelecekteki Kasırga & Tayfunlar Daha Aşırı mı Olacak?
NOAA tarafından yapılan araştırmalar, gelecek kasırga ve tayfun sezonları için endişeye yol açtı. Bu araştırma, küresel ısınmanın çok büyük ihtimalle (%90’dan fazla) insan kaynaklı sera gazı emisyonlarının bir sonucu olduğuna dair güçlü, ampirik olarak desteklenmiş kanıtlar ortaya koymaktadır. Küresel ısınma, kasırga ve tayfun faaliyetlerinde de ölçülebilir değişiklikler (“ölçülebilir... doğal sebeplerin yarattığı değişkenlikten açıkça ayırt edilebilecek kadar büyük bir değişim...”) yaratmıştır.
NOAA, araştırmasında şunları ortaya koymuştur:
- Deniz seviyelerinde yükselme
- Tropik siklonlarda artan yağış oranları
- Tropik siklon yoğunluğunda artış
- Küresel olarak Kategori 4 ve 5 seviyesindeki tropik siklon oranında artış
Bu çalışmada, yukarıdaki 4 maddenin her birinin gerçekleşme olasılığının %66’nın üzerinde olduğu belirtilmektedir.
Rapor ayrıca, insan faaliyetlerinin potansiyel olarak aşırı siklon sezonlarının nedeni olduğuna dair yüksek güvenle sonuca varmak için henüz erken olabileceğini belirtiyor. Bununla birlikte, rapor; insan faaliyetlerinin, henüz araştırmacılar tarafından tespit edilmemiş kasırga/tayfun aktivitesinde değişime yol açmış olabileceğini de vurguluyor.
