:quality(85))
Podsumowanie kluczowych informacji:
- Dyrektywa o należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju, znana również jako CSDDD lub CS3D, to nowe unijne przepisy nakładające na organizacje obowiązek identyfikowania negatywnego wpływu ich działalności na prawa człowieka i środowisko oraz opracowania działań łagodzących ten wpływ.
- Unijne przedsiębiorstwa zatrudniające co najmniej 1 000 pracowników i osiągające roczny obrót netto minimum 450 mln EUR są zobowiązane do przestrzegania nowych wymogów CSDDD
- CSDDD ma na celu przeciwdziałanie m.in. pracy dzieci, pracy przymusowej, nierównemu traktowaniu w zatrudnieniu, stosowaniu trwałych zanieczyszczeń organicznych (POPs), zanieczyszczeniom, emisjom oraz wylesianiu.
- Państwa członkowskie UE mają dwa lata od wejścia w życie CSDDD na wdrożenie jej postanowień do prawa krajowego.
Czym jest Dyrektywa o Należytej Staranności Przedsiębiorstw w Zakresie Zrównoważonego Rozwoju (CSDD)?
Dyrektywa o należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSDDD) to nowe prawo Unii Europejskiej, nakładające na firmy z UE i spoza UE spełniające określone progi obowiązek identyfikacji, łagodzenia lub naprawy negatywnego wpływu ich działalności oraz łańcuchów dostaw na prawa człowieka i środowisko.
Co oznacza CSDDD?
CSDDD to skrót od Corporate Sustainability Due Diligence Directive. Niekiedy stosuje się też skrót CS3D. Nazwa ustawy odnosi się do obowiązku wdrożenia należytej staranności w zakresie zrównoważonego rozwoju—skupiającej się na kwestiach ESG (środowiskowych, społecznych i zarządczych).
Jak zmienił się zakres CSDDD od momentu jej pierwszego projektu?
W grudniu 2023 r. Rada UE i Parlament Europejski osiągnęły wstępne porozumienie co do treści CSDDD, pokonując kluczową przeszkodę polityczną, co szeroko uznawano za zapowiedź sprawnego procesu legislacyjnego w kolejnym roku. Jednak w pierwszych miesiącach 2024 r. projekt ustawy napotkał zdecydowany sprzeciw kilku państw UE.
W styczniu i lutym duże państwa UE, takie jak Niemcy i Włochy oraz grupa mniejszych krajów, w tym Finlandia, Węgry i Estonia, wyraziły obawy dotyczące znacznego obciążenia, jakie dyrektywa nałoży na przedsiębiorstwa. Narastający opór wobec ustawy przyczynił się do miesięcy politycznych napięć—w tym serii przesunięć głosowania w Radzie UE oraz nieudanego głosowania 28 lutego—i sprawił, że wielu obserwatorów zaczęło powątpiewać, czy przełomowa ustawa zostanie finalnie wdrożona. Po tygodniach intensywnych negocjacji między państwami członkowskimi CSDDD została jednak uratowana. 24 kwietnia Parlament Europejski zatwierdził ustawę. Miesiąc później UE zakończyła formalnie proces przyjęcia Dyrektywy o należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju.
W styczniu i lutym duże państwa UE, takie jak Niemcy i Włochy oraz grupa mniejszych krajów, w tym Finlandia, Węgry i Estonia, wyraziły obawy dotyczące znacznego obciążenia, jakie dyrektywa nałoży na przedsiębiorstwa.
W wyniku tych politycznych napięć zakres CS3D został w kilku istotnych kwestiach zawężony. Mimo zmian dyrektywa nadal stanowi jedno z najważniejszych rozwiązań legislacyjnych — uchwalenie CS3D jest fundamentalną zmianą paradygmatu dla roli, jaką ESG odgrywa w regulacjach rządowych.
Uchwalenie CS3D jest fundamentalną zmianą paradygmatu dla roli, jaką ESG odgrywa w regulacjach rządowych.
Dla dużych organizacji działających w UE ustawa niemal na pewno oznacza gruntowną reorganizację wewnętrzną. Przedsiębiorstwa muszą rozszerzyć procesy należytej staranności, wdrożyć nowe mechanizmy zarządzania ryzykiem i intensyfikować działania na rzecz łagodzenia zmian klimatu, by spełnić wielorakie wymogi regulacji ESG. Choć pierwotny zakres CS3D jest obecnie węższy, to jej przepisy wciąż pozostają restrykcyjne—nadal grożą dotkliwymi sankcjami wobec nieprzestrzegających prawa podmiotów.
CSDDD vs. ESG vs. CSRD: czym się różnią?
CSRD, ESG, CSDDD... Przy tak wielu nowych inicjatywach z zakresu zrównoważonego rozwoju na świecie, coraz łatwiej pomylić skróty i akronimy. Co dokładnie oznaczają?
CSRD, ESG, CSDDD... Przy tak wielu nowych inicjatywach z zakresu zrównoważonego rozwoju na świecie, coraz łatwiej pomylić skróty i akronimy. Co dokładnie oznaczają?
„ESG” to skrót od environmental, social, and governance (środowisko, społeczeństwo, ład korporacyjny) i nie jest regulacją rządową. To rama oceny zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw. Jej trzy filary obejmują szeroki zakres zagadnień związanych z etycznym, zrównoważonym prowadzeniem działalności, takich jak dekarbonizacja, ograniczanie niebezpiecznych odpadów, utrata różnorodności biologicznej, uczciwe wynagrodzenie, praca przymusowa i zarządzanie korporacyjne.
„CSRD” to natomiast skrót od Corporate Sustainability Reporting Directive. CSRD jest regulacją UE, obowiązującą od 2023 r., zobowiązującą wybrane firmy do szeroko zakrojonego raportowania w 12 kategoriach (tzw. European Sustainability Reporting Standards, ESRS). Pierwsza grupa firm zobowiązanych do raportowania CSRD składa je już w 2025 r., a kolejne terminy rozłożone są do 2029 r.
Jakie są konkretne obowiązki należytej staranności wynikające z CSDDD?
Dyrektywa o należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju nakłada na firmy nowe obowiązki. Podmioty spełniające określone progi będą musiały identyfikować wszelkie negatywne skutki dla praw człowieka i środowiska związane z ich działalnością oraz opracować środki minimalizujące lub naprawcze.
Zgodnie z nowym prawem organizacje spełniające wymagane progi będą musiały identyfikować wszelkie negatywne skutki dotyczące praw człowieka i środowiska wynikające z ich działalności oraz wdrażać środki łagodzące lub naprawcze.
Czego wymaga CSDDD?
Dyrektywa zobowiązuje przedsiębiorstwa mieszczące się w jej zakresie do wdrożenia sześciu kroków należytej staranności, opartych na wytycznych OECD (Due Diligence Guidance for Responsible Business Conduct):
- Identyfikacja i ocena negatywnych skutków, nie tylko w działaniach własnych firmy, ale także w jej łańcuchu dostaw oraz u partnerów biznesowych.
- Opracowanie i wdrożenie środków zapobiegających, łagodzących bądź naprawiających te skutki.
- Włączenie procesów należytej staranności do polityk firmowych i systemów zarządzania.
- Ciągłe monitorowanie wdrożonych środków oraz ocena ich skuteczności.
- Komunikacja sposobu zarządzania negatywnym wpływem.
- Współpraca przy zewnętrznych działaniach naprawczych, w tym zapewnienie dostępu i transparentności podmiotom zewnętrznym, gdy jest to wymagane.
Jakie „negatywne skutki” obejmuje CSDDD?
Dyrektywa CSDDD obejmuje szeroki wachlarz zagadnień, które wpisują się w trzy centralne filary ramy ESG. Przepisy unijne zawierają wiele przykładów negatywnych skutków dla środowiska i praw człowieka — określonych jako „zakazy”, których firmy nie mogą naruszać, lub „prawa”, które są zobowiązane przestrzegać.
W zakresie praw człowieka ustawa wymienia m.in.:
- Godne warunki pracy
- Uczciwe wynagrodzenie
- Odpowiednie warunki mieszkaniowe
- Praca przymusowa
- Praca dzieci
- Niewolnictwo, poddaństwo i handel ludźmi
- Nierówne traktowanie w zatrudnieniu
Dyrektywa obejmuje także negatywne skutki środowiskowe, takie jak:
- Różnorodność biologiczna
- Stosowanie trwałych zanieczyszczeń organicznych (POPs)
- Import, eksport i utylizacja niebezpiecznych odpadów
- Zanieczyszczenie
- Emisje
- Wylesianie
Oprócz powyższych skutków prawo CS3D nakłada na wszystkie objęte nim firmy obowiązek opracowania i wdrożenia planu transformacji klimatycznej. Zgodnie z regulacją plany te powinny „zapewnić, poprzez działania najlepsze z możliwych, by model biznesowy oraz strategia spółki były zgodne z transformacją w kierunku zrównoważonej gospodarki oraz ograniczaniem globalnego ocieplenia do 1,5 °C zgodnie z Porozumieniem Paryskim”. Plany te muszą być także zgodne z unijną ustawą klimatyczną z 2021 roku, która zakłada osiągnięcie neutralności klimatycznej przez państwa UE do 2050 roku.
Dyrektywa podkreśla, że obowiązki dotyczące zmian klimatu mają charakter „obowiązku działania, a nie wyniku”. Choć CS3D zobowiązuje organy nadzoru do weryfikacji, oceny i monitorowania planów transformacji klimatycznej, przewiduje również, że nie każda firma osiągnie swoje cele.
Jaki jest zakres Dyrektywy o Należytej Staranności Przedsiębiorstw w Zakresie Zrównoważonego Rozwoju?
Zakres CSDDD był jednym z głównych punktów spornych w negocjacjach na szczeblu UE na początku roku—ostateczny kształt przepisów przewiduje istotne kompromisy w tej kwestii. Wersja uzgodniona w zeszłym roku przez Radę UE i Parlament Europejski obejmowała wszystkie unijne firmy zatrudniające co najmniej 500 pracowników oraz osiągające przychody powyżej 150 mln EUR, a także firmy spoza UE uzyskujące w UE przychody nie niższe niż 150 mln EUR.
Kogo dotyczy CSDDD?
W wersji ustawy przyjętej w maju próg został zwiększony do 1 000 pracowników i minimum 450 mln EUR obrotu netto dla firm z UE. Dla przedsiębiorstw spoza UE działających na terenie krajów członkowskich, próg podwyższono do 450 mln EUR.
W wersji ustawy przyjętej w maju próg został zwiększony do 1 000 pracowników i minimum 450 mln EUR obrotu netto dla firm z UE.
Zasadniczo, cztery grupy podmiotów mieszczą się w zakresie nowych przepisów:
- Firmy z UE zatrudniające co najmniej 1 000 osób i osiągające roczny obrót powyżej 450 mln EUR (obejmuje to również spółki dominujące tych firm).
- Przedsiębiorstwa z UE, które zawarły umowy franczyzowe/licencyjne w Unii i uzyskały z tytułu opłat co najmniej 22,5 mln EUR oraz których globalny roczny obrót przekracza 80 mln EUR.
- Firmy spoza UE zawierające umowy franczyzowe i licencyjne w UE, uzyskujące z tytułu opłat co najmniej 22,5 mln EUR oraz roczny przychód w UE przekraczający 80 mln EUR.
- Przedsiębiorstwa spoza UE osiągające roczny obrót w UE co najmniej 450 mln EUR (w tej grupie nie obowiązują progi zatrudnienia).
Przedsiębiorstwa muszą spełniać warunki przynależności do jednej z powyższych grup przez dwa kolejne lata, by objęła je dyrektywa CS3D.
Jaki jest harmonogram wdrażania CSDDD?
Państwa członkowskie UE mają dwa lata od momentu wejścia w życie CSDDD na implementację jej postanowień do prawa krajowego.
Państwa członkowskie mają dwa lata od wejścia w życie CSDDD na wdrożenie jej do prawa krajowego (formalnie proces ten nazwany jest w UE „transpozycją”). Dyrektywa została formalnie przyjęta przez Radę Europy i weszła w życie 24 maja, co oznacza, że większość krajów wdroży ją w latach 2025–2026. UE przewidziała stopniowe wdrożenie CS3D, które rozpocznie się w 2027 r. i potrwa trzy lata, obejmując po kolei wszystkie cztery wymienione wyżej kategorie firm.
Jakie są konsekwencje nieprzestrzegania Dyrektywy o należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju?
Dyrektywa zobowiązuje państwa członkowskie do wyznaczenia organu nadzorczego odpowiedzialnego za wdrożenie CS3D i monitorowanie jej przestrzegania przez firmy. Organy te odpowiadają za egzekwowanie wymogów należytej staranności oraz planów transformacji klimatycznej. Do stosowanych środków egzekucyjnych mogą należeć sankcje i kary pieniężne, które muszą być „skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”. Przepisy wymagają, by maksymalna kara nie była niższa niż 5% globalnego obrotu firmy naruszającej przepisy (na podstawie obrotu z poprzedniego roku).
Zgodnie z przepisami dyrektywy maksymalna kara nie może być niższa niż 5% globalnego obrotu firmy naruszającej przepisy (na podstawie rocznego obrotu z poprzedniego roku).
Oprócz kar finansowych, firmy naruszające CSDDD mogą ponosić odpowiedzialność cywilną. Może to dotyczyć sytuacji, gdy przedsiębiorstwo „umyślnie lub wskutek zaniedbania” nie dopełniło obowiązków wynikających z dyrektywy i wyrządziło tym samym szkodę osobie fizycznej lub prawnej. Poszkodowani mają prawo dochodzić odszkodowania w okresie co najmniej pięciu lat od wystąpienia naruszenia.
Jak firmy mogą przygotować się na Dyrektywę o należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju?
Pierwszym krokiem, jaki powinni podjąć przedsiębiorcy prowadzący działalność w UE, jest weryfikacja, czy dany podmiot mieści się w zakresie CSDDD. Nowe progi uzgodnione w I kwartale 2024 r. znacząco zmniejszyły liczbę objętych dyrektywą firm—szacuje się, że liczba ta spadła z blisko 17 000 do około 5 500.
Jeśli przedsiębiorstwo przekracza jeden lub więcej z progów nakładanych przez CS3D, można skutecznie przygotować się do wdrożenia ustawy poprzez:
- Wdrożenie do działalności Wytycznych OECD w zakresie należytej staranności dla odpowiedzialnego biznesu (Due Diligence Guidance for Responsible Business Conduct), które są podstawą nowych wymagań oraz interpretuje je ustawa.
- Rozpoczęcie opracowywania planu transformacji klimatycznej zgodnie z wytycznymi CSDDD, m.in. uwzględnienie celów redukcji emisji w perspektywie roku 2030 i kolejnych pięcioletnich okresów do roku 2050; strategii dekarbonizacji i wskazania konkretnych „dźwigni” zmniejszających emisje gazów cieplarnianych; opisanie finansowania i nakładów na realizację planu.
- Wdrożenie kompleksowego systemu zarządzania ryzykiem łańcucha dostaw, jeśli jeszcze go nie posiadają. Takie systemy—w postaci polityk, praktyk lub zewnętrznych platform—pozwalają identyfikować ryzyka wewnętrzne i zewnętrzne, budować transparentność wobec dostawców, partnerów i innych interesariuszy oraz wdrażać skuteczne środki zarządzania ryzykiem. Działania te umożliwią organizacjom identyfikację i redukcję wielu negatywnych skutków, które będą zobowiązane prawnie adresować w ramach CS3D.
