Najważniejsze informacje z artykułu:
- Geopolityka ponownie stała się jednym z największych czynników zakłócających globalne łańcuchy dostaw w 2025 roku. Powracające i nowe zagrożenia obejmują konflikty zbrojne, wzajemne taryfy celne i ograniczenia eksportowe dotyczące metali ziem rzadkich oraz kluczowych minerałów.
- Zmieniają się nie tylko same stawki ceł, lecz także ich struktura – niektóre półprzewodniki są obecnie objęte cłem zależnie od kraju projektu (Country of Design – COD), a nie tradycyjnie od kraju pochodzenia (Country of Origin – COO).
- Zagrożenia związane z dostawcami stają się jednymi z najbardziej destrukcyjnych i najmniej przewidywalnych wyzwań dla producentów, szczególnie tych bez widoczności na poziomie n-tier. Ryzyka dotyczą zarówno stabilności finansowej dostawców, jak i zgodności z regulacjami handlowymi.
Ryzyka w łańcuchu dostaw nie tylko się mnożą, ale też rozszerzają swój zakres. W 2025 roku organizacje posiadające zaawansowane i wysoce globalne łańcuchy dostaw są stale narażone na zakłócenia na każdym etapie cyklu życia produktu. Niezależnie od tego, czy są to coroczne tajfuny w Azji Południowo-Wschodniej, nagłe ogłoszenie upadłości przez dostawcę czy ograniczenia eksportowe wywołujące reakcję łańcuchową, zakłócenia dotykają każdej części łańcucha dostaw.
Aby pomóc organizacjom w pełnym zrozumieniu skali ryzyka, Z2Data przygotowała zestawienie największych zagrożeń dla łańcucha dostaw, z którymi obecnie mierzą się przedsiębiorstwa. To właśnie nimi warto się zająć, jeśli chcą Państwo skutecznie funkcjonować w 2026 roku:
Geopolityka / Handel
Geopolityka ponownie stała się jednym z najważniejszych czynników zakłócających globalne łańcuchy dostaw. Od wahań taryf po odwetowe kontrole eksportowe, miniony rok przyniósł szereg szybkich, nieprzewidywalnych działań politycznych, które bezpośrednio wpływają na firmy prowadzące działalność transgraniczną. Te wydarzenia nie tylko przekształcają branże – wywierają także ogromną presję na poszczególne firmy, zmuszając je do zabezpieczenia części, kluczowych minerałów i niezbędnych komponentów.
Od wahań taryf po odwetowe kontrole eksportowe, miniony rok przyniósł szereg szybkich, nieprzewidywalnych działań politycznych, które bezpośrednio wpływają na firmy prowadzące działalność transgraniczną.
- Konflikty zbrojne: Spory zbrojne między krajami (np. Rosja–Ukraina, Indie–Pakistan) mogą poważnie zakłócać globalną logistykę, dostęp do surowców i dostawy energii. Producenci stają w obliczu przestojów, opóźnień w wysyłkach oraz gwałtownych wzrostów kosztów, gdy konflikty regionalne eskalują.
- Konflikty handlowe: Spory handlowe często skutkują sankcjami, ograniczeniami eksportu lub innymi działaniami odwetowymi. Przykładowo, trwające napięcia handlowe USA–Chiny doprowadziły do chińskich kontroli eksportu na materiały ziem rzadkich – kluczowe składniki dla producentów motoryzacyjnych i elektronicznych.
W kwietniu 2025 roku Chiny ogłosiły nowe ograniczenia eksportowe kilku kluczowych minerałów. Już w maju Ford potwierdził, że z powodu braków musiał na kilka tygodni wstrzymać pracę jednej z fabryk. Jak przyznał CEO Forda: „Przez trzy ostatnie tygodnie zamknęliśmy nasze fabryki, bo nie mogliśmy dostać wydajnych magnesów”. Ten incydent pokazał, jak dynamicznie spory handlowe potrafią zatrzymać produkcję.
- Sankcje i ograniczenia dla podmiotów: Rządy coraz częściej stosują sankcje, by ograniczyć handel z określonymi firmami lub regionami. Skutki mogą być poważne, obejmując wymuszoną sprzedaż udziałów lub przejęcia przez władze państwowe.
Najświeższym przykładem jest kryzys Nexperia. Po wejściu w życie amerykańskiej reguły BIS Affiliates 50% Affiliates Rule – rozszerzającej restrykcje eksportowe na firmy, w których członkowie z Entity List mają co najmniej 50% udziałów – Nexperia, kontrolowana przez chińską Wingtech Technologies, została objęta nowymi regulacjami. W odpowiedzi rząd Holandii przystąpił do przejęcia kontroli nad firmą, a chińskie MOFCOM zakazało eksportu komponentów produkowanych przez chińską jednostkę Nexperii. W rezultacie cała branża motoryzacyjnych chipów, która mocno bazuje na Nexperii, odczuła zaburzenia w dostawach.
- Minerały z regionów objętych konfliktem i uzależnienie od ziem rzadkich: Dominacja Chin na rynku metali ziem rzadkich i kluczowych minerałów powoduje istotne ryzyko uzależnienia. Zmiany polityczne – jak ograniczenia eksportu w latach 2024 i 2025 – wywierają dodatkową presję na łańcuchy dostaw elektroniki, OZE i pojazdów elektrycznych, które są uzależnione od tych trudno dostępnych surowców.
Ryzyka specyficzne dla taryf
Choć na łańcuchach dostaw ciąży szeroki wachlarz czynników geopolitycznych, to jednak taryfy niezmiennie pozostają najbardziej odczuwalnym i medialnym źródłem zakłóceń – zmieniają się z tygodnia na tydzień, zmuszając producentów do szybkiego reagowania na nagłe wahania kosztów. Co więcej, same struktury taryf stają się coraz mniej przewidywalne. W niektórych przypadkach, produkty takie jak półprzewodniki są obecnie objęte cłem na podstawie kraju projektu (COD), a nie tradycyjnego kraju pochodzenia (COO), co komplikuje import.
Za czasów administracji Trumpa taryfy przekształciły się z wąskiego instrumentu handlowego w szersze narzędzie wpływu geopolitycznego. Wraz ze zmianą priorytetów bezpieczeństwa narodowego i polityki zagranicznej, działania taryfowe wprowadzane są coraz szybciej, bez wcześniejszego ostrzeżenia, stając się stałym ryzykiem strategicznym dla globalnych łańcuchów dostaw.
Wraz ze zmianą priorytetów bezpieczeństwa narodowego i polityki zagranicznej, działania taryfowe wprowadzane są coraz szybciej, bez wcześniejszego ostrzeżenia, stając się stałym ryzykiem strategicznym dla globalnych łańcuchów dostaw.
- Taryfy wzajemne: Eskalacja ceł pomiędzy USA i Chinami podniosła średnią efektywną stawkę celną w USA do 18% – najwyżej od 1934 roku. Wzrosty te zwiększają koszty materiałów i utrudniają uruchamianie nowych produktów (NPI) oraz kontrolę kosztów.
- Taryfy sektorowe: Branże takie jak stal, aluminium, farmaceutyki, drewno czy meble coraz częściej stają się celem polityk celnych i antydumpingowych. Działania te zakłócają globalne wyznaczniki cen i utrudniają producentom przewidywanie kosztów pozyskania komponentów.
- Taryfy Section 232: W połowie 2025 roku USA podwoiły taryfy Section 232 na stal i aluminium do 50% oraz zlikwidowały kilka luk raportowych. Firmy z niekompletnymi lub niepewnymi danymi o źródłach zaopatrzenia muszą się liczyć z karami sięgającymi nawet 200%. W kolejnych miesiącach taryfy Section 232 objęły kilkaset dodatkowych kategorii produktów, co zapowiada ich dalszą ekspansję.
Skutki tej gwałtownej ekspansji są już widoczne – międzynarodowi dostawcy metali, np. Algoma Steel, wstrzymali eksport do USA, a producenci muszą pilnie poszukiwać alternatyw.
Relacje z dostawcami & ryzyka partnerów
W dzisiejszym środowisku łańcucha dostaw zagrożenia związane z dostawcami należą do najbardziej destrukcyjnych i najmniej przewidywalnych wyzwań – szczególnie tam, gdzie brak widoczności wielowarstwowej (n-tier).
Od oportunistycznych zachowań cenowych po nagłe problemy finansowe poddostawców, słabości w sieci dostaw szybko się kumulują. W przypadku uzależnienia od jednego lub ograniczonej liczby głównych źródeł nawet drobne zakłócenia mogą powodować opóźnienia, wydłużenie czasów realizacji i wzrost kosztów.
- Oportunizm dostawców („greedflacja”): Część dostawców wykorzystuje środowisko ceł, okresy inflacji lub ogólnorynkowe zakłócenia, by podnosić ceny ponad wzrost rzeczywistych kosztów. Powoduje to spadki marż dla OEM-ów i utrudnia transparentność cen.
Temat zyskał na znaczeniu podczas pandemii COVID-19. Praca ekonomistów z University of Massachusetts Amherst (2023) wskazuje, że inflacja w USA w dużej mierze była „inflacją po stronie sprzedających” – napędzaną przez firmy o sile rynkowej, zwiększające zyski, a nie przez wzrost realnych kosztów. Badacze podkreślili rekordowe zyski korporacyjne w latach 2021–2022, które rosły równolegle z inflacją, co sugeruje, że firmy celowo wykorzystywały warunki rynkowe do rozszerzania marż.
- Nietrwałość finansowa dostawców: Problemy finansowe kluczowych lub poddostawców mogą nagle i poważnie zakłócić dostawy. Upadłości, restrukturyzacje i problemy z płynnością grożą ograniczeniem dostępności części i zmuszają OEM-y do szybkiego poszukiwania nowych źródeł pod presją czasu. Takie incydenty wywołują efekt domina, zwłaszcza gdy dotyczą dostawców z niszowych rynków o ograniczonej przepustowości.
- Fuzje i przejęcia: Działania M&A mogą diametralnie zmienić strukturę własnościową dostawcy, profil ryzyka, portfel produktów i narażenie na ryzyka związane ze zgodnością.
- Dostawca pojedynczy (single sourcing): Uzależnienie od jednego dostawcy przy kluczowym komponencie lub surowcu naraża producenta na poważne zakłócenia w przypadku problemów operacyjnych, jakościowych lub ograniczeń geopolitycznych. Skutkuje to ryzykiem wstrzymania produkcji, długim czasem kwalifikacji alternatyw i wzrostem pozycji negocjacyjnej dostawcy.
Ryzyka regulacyjne & zgodnościowe
Presja regulacyjna stale rośnie – zwłaszcza w Unii Europejskiej – gdy rządy stawiają na transparentność coraz wyżej w łańcuchu dostaw, wymagając od firm nie tylko wiedzy, kim są dostawcy, ale także w jaki sposób prowadzą działalność. Nowe wymogi nakazują znajomość źródeł materiałów oraz sposobu zarządzania śladem środowiskowym i ryzykiem naruszeń praw człowieka.
- ESG: Nowe globalne regulacje, jak CSRD, CSDDD i EUDR, przekształcają podejście firm do mierzenia i raportowania wyników ESG. Wymuszają szczegółowe zbieranie danych w całym łańcuchu dostaw – dotyczących emisji, narażenia na wylesianie, praktyk due diligence i możliwości śledzenia poszczególnych dostawców.
Brak zgodności grozi sankcjami finansowymi oraz obowiązkiem wdrożenia działań naprawczych. W przypadku EUDR skutkiem może być całkowita utrata dostępu do rynku UE dla produktów, które nie są zweryfikowane jako niskiego ryzyka.
- Regulacje w zakresie substancji chemicznych i materiałów: Regulacje dotyczące substancji niebezpiecznych rozwijają się dynamicznie. Ograniczenia PFAS oraz istniejące ramy, takie jak REACH, wymagają precyzyjnej widoczności na poziomie BOM i ciągłego monitorowania składu materiałowego.
W celu zapewnienia zgodności firmy muszą prowadzić wyspecjalizowane dane materiałowe, śledzić zmiany na listach substancji i nadzorować aktualizacje dokumentacji u dostawców w czasie rzeczywistym – co staje się coraz większym wyzwaniem.
- Prawa człowieka i zgodność z przepisami handlowymi: Rządy zaostrzają wymagania dotyczące pracy i etycznego pozyskiwania surowców przez regulacje takie jak UFLPA, UK Modern Slavery Act czy Canada’s Modern Slavery Act. Przepisy te wymagają od firm wykazania skutecznego due diligence na wszystkich poziomach łańcucha dostaw, z naciskiem na pracę przymusową, warunki pracy i odpowiedzialność dostawców.
Przykład: w styczniu 2025 r. Departament Bezpieczeństwa Wewnętrznego USA (DHS) oficjalnie dodał Zijin Mining Group Co., Ltd. do Entity List w ramach UFLPA. Oznacza to, że każdy produkt powiązany z Zijin lub jego spółkami zależnymi jest zagrożony zatrzymaniem przez amerykańską służbę celną (CBP).
Zijin to jeden z największych światowych dostawców miedzi dla producentów z branż: motoryzacyjnej, lotniczej, solarnej i przemysłowej. Wpis na listę był podyktowany podejrzeniami o powiązania z programami pracy przymusowej – m.in. przez spółki zależne takie jak Xinjiang Habahe Ashele Copper Co., Ltd., które również są objęte działaniami egzekucyjnymi UFLPA.
Ryzyka operacyjne & środowiskowe
Zakłócenia operacyjne wciąż zaliczają się do najpoważniejszych i najtrudniej przewidywalnych zagrożeń dla ciągłości łańcucha dostaw. Rosnąca zmienność klimatu i coraz większe powiązania w sieciach produkcyjnych potęgują skutki takich zdarzeń, powodując wielowymiarowe zaburzenia w światowej produkcji.
- Katastrofy naturalne i ekstremalne zjawiska klimatyczne: Nagłe zjawiska pogodowe mogą zatrzymać produkcję, uszkodzić kluczową infrastrukturę i zablokować źródła surowców.
Przykład: huragan Helene sparaliżował wydobycie kwarcu w Karolinie Północnej, zaburzając produkcję półprzewodników i elektroniki. Coraz mniej przewidywalne wzorce pogodowe oznaczają, że takie incydenty będą się nasilać.
- Starzenie się (obsolescencja): Komponenty wycofywane z produkcji, niedostępne materiały i kurczące się ekosystemy dostawców mogą gwałtownie blokować produkcję, gdy na czas nie zostaną znalezione zamienniki. Producenci uzależnieni od komponentów legacy lub niszowych są szczególnie narażeni, bo kwalifikacja alternatyw często wymaga długich procesów testów i oceny zgodności.
- Naruszenia cyberbezpieczeństwa: Ataki cybernetyczne na producentów lub ich dostawców mogą zatrzymać produkcję, zagrozić własności intelektualnej i wywołać przerwy w funkcjonowaniu całych sieci dostaw.
- Incydenty w zakładach: Nieoczekiwane zdarzenia, takie jak spory pracownicze, pożary, wybuchy, wycieki chemikaliów lub wypadki mogą zatrzymać zakłady kluczowe dla globalnej produkcji. Tego typu zakłócenia powodują długie opóźnienia, spadek produkcji i konieczność pilnego poszukiwania nowych źródeł, zwłaszcza w branżach wymagających specjalistycznych lub ograniczonych mocy produkcyjnych.
- Transport i logistyka: Globalne szlaki żeglugowe pozostają bardzo wrażliwe. Przykłady takie jak susza na Kanale Panamskim czy kryzys na Morzu Czerwonym pokazują, jak zmiany środowiskowe, napięcia geopolityczne lub blokady infrastrukturalne prowadzą do wydłużenia czasu tranzytu, ograniczenia ruchu statków oraz wzrostu kosztów frachtu. Takie wąskie gardła przenikają przez cały łańcuch dostaw, ograniczając przewidywalność planowania produkcji i zarządzania zapasami.
Ryzyka pracownicze
Problemy związane z pracownikami były i pozostają stałym wyzwaniem dla producentów, zwłaszcza gdy firmy szukają bezpieczniejszych lokalizacji dla swoich łańcuchów dostaw wobec wyzwań regulacyjnych i geopolitycznych. Obejmują one braki wykwalifikowanej kadry czy presję płac – a wszystkie te czynniki zwiększają niepewność w łańcuchu dostaw.
- Niedobory wykwalifikowanej siły roboczej: W wielu gałęziach przemysłu produkcyjnego pogłębia się luka kompetencji. Wraz z przechodzeniem na emeryturę doświadczonych pracowników i brakiem nowych kadr firmy muszą liczyć się z wyższymi kosztami pracy, wolniejszym wdrażaniem produkcji i wyzwaniami w skalowaniu działalności.
Wyraźnym przykładem są trudności w zatrudnianiu do fabryk TSMC w Phoenix (Arizona). Rozbudowując nowoczesne zakłady w USA, firma jest zmuszona bazować na lokalnych kadrach do obsługi wysoko specjalistycznych procesów. Uczelnie prowadzą intensywne programy dla przyszłych pracowników branży półprzewodników, ale nie jest pewne, czy pozwolą one zbudować wystarczająco liczny i wykwalifikowany zespół na potrzeby TSMC w USA. - Straiki pracownicze: Strajki w branży motoryzacyjnej, logistycznej i innych kluczowych sektorach produkcyjnych nadal powodują poważne zakłócenia. Przedłużające się przerwy prowadzą do wstrzymania linii produkcyjnych, opóźnień w wysyłkach i konieczności modyfikacji harmonogramów – a czasem nawet czasowego zamknięcia zakładów. Zjawisko to rozlewa się na cały łańcuch dostaw, zwłaszcza gdy obejmuje porty, koleje lub czołowych dostawców.
Z2Data wspiera firmy w nawigowaniu ryzyk 2026 roku
Bieżący rok przyniósł nowe wyzwania i zintensyfikował istniejące dla firm zarządzających rozległymi, zaawansowanymi łańcuchami dostaw na skalę globalną. Lista ryzyk łańcucha dostaw nie wyczerpuje wszystkich typów zagrożeń, ale pokazuje, jak szeroka i powiązana jest dzisiaj ekspozycja na ryzyko. Nie chodzi już o skuteczne zarządzanie jednym czy dwoma ryzykami – kluczowe staje się posiadanie strategii pozwalającej na pewną nawigację po całym spektrum zagrożeń. Wystarczy jeden poważny błąd – jak współpraca z objętym sankcjami poddostawcą czy utrata zgodności z CSRD – by firmy zaczęły mieć problem z terminową realizacją zamówień na konkurencyjnym rynku.
Wszystkie te czynniki przeobrażają sposób planowania, zaopatrzenia i zabezpieczania łańcuchów dostaw, czyniąc odporność i proaktywne zarządzanie ryzykiem pilniejszym niż kiedykolwiek. Organizacje, które chcą wzmocnić zarządzanie ryzykiem łańcucha dostaw (SCRM) wchodząc w 2026 rok, znajdą szeroką wartość w platformie Z2Data. Z2Data oferuje kompleksowe możliwości zarządzania ryzykiem, w tym:
- Mapowanie łańcucha dostaw
- Sub-Tier Intelligence
- Analizę ryzyka dostawców
- Monitoring łańcucha dostaw w czasie rzeczywistym
- AI-Powered Event Intelligence
- Parametric Part Search
- Prognozowanie starzenia się komponentów na poziomie branżowym
- Ocena zgodności oraz analiza ryzyka
Dzięki infrastrukturze zarządzania ryzykiem 360° Z2Data firmy mogą wchodzić w rok 2026 z pewnością siebie i większą odpornością łańcucha dostaw. Aby dowiedzieć się więcej o Z2Data i jej narzędziach do zarządzania ryzykiem, umów bezpłatną prezentację z naszym ekspertem produktowym.
