:quality(85))
Điểm nổi bật của bài viết:
- Bán dẫn hiện vừa đóng vai trò nền tảng kinh tế vừa là điểm nóng địa chính trị. COVID-19 đã cho thấy chi phí của các đợt thiếu hụt, trong khi cạnh tranh Mỹ-Trung đã đặt sản xuất bán dẫn vào trung tâm của chính sách thương mại và an ninh quốc gia.
- Tại Hoa Kỳ, hiện có mười bảy nhà máy bán dẫn (fab) đang được lên kế hoạch hoặc đang xây dựng. Nhiều cơ sở này tập trung vào sản xuất bán dẫn tiên tiến, với Samsung Foundry và TSMC dự kiến xây dựng các trung tâm sản xuất chuyên về các node 4 nm và 5 nm. Trên khắp châu Á — gồm Nhật Bản, Singapore, Ấn Độ, Hàn Quốc và Đài Loan — có 23 nhà máy bán dẫn mới đang phát triển, phần lớn dự kiến bắt đầu sản xuất vào cuối năm 2025.
- Nhiều nhà máy mới ưu tiên sản xuất các node bán dẫn tiên tiến, thường được định nghĩa là chip dưới 7 nm. Chip ở kích thước này là trung tâm cho nhiều ứng dụng, từ thiết bị điện tử tiêu dùng như laptop và điện thoại thông minh, tới bộ xử lý hiệu suất cao dùng trong trung tâm dữ liệu cho các tác vụ AI và điện toán tiên tiến.
Chuỗi cung ứng toàn cầu của ngành bán dẫn ngày càng trở nên mong manh. Đại dịch COVID-19 đã phơi bày rủi ro khi tập trung sản xuất bán dẫn vào một số khu vực nhất định, còn căng thẳng thương mại Mỹ – Trung khiến bán dẫn trở thành trung tâm của cuộc cạnh tranh chiến lược.
Trong đại dịch, nhu cầu điện tử tăng mạnh va chạm với việc ngừng hoạt động của các nhà máy trên khắp châu Á — nơi sản xuất phần lớn bán dẫn toàn cầu. Những gián đoạn này khiến doanh nghiệp phải đối mặt với thời gian giao hàng kéo dài và tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng, đặc biệt trong các ngành như ô tô và điện tử tiêu dùng.
Tuy nhiên, các mối lo ngại về bán dẫn giờ đây đã vượt ra ngoài phạm vi cung cầu. An ninh quốc gia, hạn chế xuất khẩu và sự tập trung địa lý của sản xuất bán dẫn tiên tiến tại Đông Á đều nhấn mạnh rủi ro khi phụ thuộc quá lớn vào nguồn cung nước ngoài.
Bức tranh mong manh của chuỗi cung ứng bán dẫn trong năm năm gần đây
Cách COVID-19 làm nổi bật sự phụ thuộc vào chip
Đại dịch là dấu mốc giúp thế giới nhận thức rõ hơn về rủi ro chuỗi cung ứng chip.
Lệnh phong tỏa khiến sản xuất bị gián đoạn đúng lúc nhu cầu PC, điện thoại thông minh và máy chơi game tăng đột biến. Các hãng ô tô, dự đoán suy thoái kéo dài, đã cắt giảm đơn hàng chip — để rồi không thể mua kịp khi nhu cầu phục hồi nhanh hơn dự báo.
Những diễn biến này khiến doanh nghiệp phải chờ nhiều tháng cho linh kiện quan trọng. Ngay cả các nhà sản xuất lớn cũng gặp khó khi tiếp cận chip cần thiết. Các công ty ô tô và điện tử tiêu dùng thường cạnh tranh trực tiếp cho nguồn cung hạn chế, làm rõ mức độ mong manh của chuỗi cung ứng.
Tác động của chiến tranh thương mại tới ngành sản xuất bán dẫn
Không chỉ do động lực thị trường, bán dẫn còn trở thành điểm nóng căng thẳng và đấu tranh trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Trung. Nhiều năm gần đây, cả hai chính phủ đều thực hiện các biện pháp bảo vệ ngành công nghiệp trong nước và hạn chế tiếp cận công nghệ trọng yếu.
Dòng thời gian các chính sách then chốt (2020-2025)
- 05/2020: Bộ Thương mại Hoa Kỳ hạn chế xuất khẩu bán dẫn cho Huawei, thu hẹp khả năng tiếp cận chip tiên tiến của hãng này. FCC cũng tuyên bố Huawei là rủi ro an ninh quốc gia, cấm doanh nghiệp Mỹ dùng ngân sách liên bang để mua thiết bị của hãng.
- 08/2022: Tổng thống Biden ký Đạo luật CHIPS and Science, phân bổ khoảng 52 tỷ USD để tăng cường sản xuất và nghiên cứu bán dẫn nội địa Hoa Kỳ.
- 10/2022: Hoa Kỳ công bố kiểm soát xuất khẩu hạn chế Trung Quốc tiếp cận bán dẫn tiên tiến dùng cho AI và siêu máy tính, viện dẫn lý do an ninh quốc gia.
- 12/2022: Hoa Kỳ đưa nhiều công ty Trung Quốc, trong đó có nhà sản xuất chip nhớ YMTC, vào Danh sách thực thể, hạn chế quyền truy cập công nghệ bán dẫn của Mỹ.
- 05/2023: Trung Quốc cấm sử dụng chip Micron trong các dự án hạ tầng trọng yếu.
- 08/2023: Trung Quốc hạn chế xuất khẩu gali và germani, hai nguyên liệu thiết yếu cho sản xuất bán dẫn.
- 10/2023: Hoa Kỳ thắt chặt hạn chế với chip AI tiên tiến, gồm cả chip do Nvidia thiết kế, nhằm ngăn công nghệ nhạy cảm rơi vào tay Trung Quốc.
- 10/2024: Bộ Thương mại Hoa Kỳ áp đặt thêm các kiểm soát xuất khẩu, hạn chế bán 24 loại thiết bị sản xuất bán dẫn và ba loại phần mềm cho Trung Quốc.
- 10/2024: Đáp trả hành động của Hoa Kỳ, Trung Quốc công bố kiểm soát xuất khẩu với nhiều mặt hàng lưỡng dụng, gồm vật liệu và công nghệ bán dẫn tiên tiến.
- 05/2025: Bộ Thương mại Hoa Kỳ thông báo từ 16/04/2025, doanh nghiệp phải xin giấy phép xuất khẩu khi gửi chip AI tiên tiến — cụ thể là Nvidia H20 và AMD MI308 — sang Trung Quốc.
- 06/2025: Bộ Thương mại Hoa Kỳ xem xét thu hồi giấy phép của các hãng sản xuất chip toàn cầu, bao gồm Samsung, SK Hynix và TSMC, nhập thiết bị và công nghệ Mỹ cho các nhà máy tại Trung Quốc.
- 09/2025: Cơ quan Quản lý không gian mạng Trung Quốc chỉ đạo các công ty công nghệ lớn, bao gồm ByteDance và Alibaba, ngừng mua chip AI mới nhất của Nvidia (RTX Pro 6000D) và hủy các đơn hàng đã có.
Tương lai bất định của Đài Loan
Đài Loan vẫn là trung tâm sản xuất bán dẫn tiên tiến quan trọng nhất thế giới. Tuy nhiên, vị thế chính trị của Đài Loan khiến vai trò trong ngành chip toàn cầu trở nên bất định. Chính phủ Trung Quốc coi Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình và không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực để thống nhất. Theo Cơ quan nghiên cứu quốc hội Hoa Kỳ, Trung Quốc vẫn nhấn mạnh giải pháp hòa bình nhưng duy trì sức ép quân sự mạnh mẽ trong chiến lược tổng thể.
Căng thẳng địa chính trị này tạo ra rủi ro lớn cho các doanh nghiệp phụ thuộc nguồn cung chip Đài Loan. Nếu năng lực sản xuất bán dẫn của Đài Loan bị gián đoạn, sẽ có những hệ quả toàn cầu, cho thấy nhu cầu cấp thiết xây dựng chuỗi cung ứng vững chắc hơn.
Vì sao tương lai sản xuất bán dẫn ngày càng “nội địa hóa”
Bán dẫn hiện vừa đóng vai trò nền tảng kinh tế vừa là điểm nóng địa chính trị. COVID-19 đã cho thấy chi phí của các đợt thiếu hụt, trong khi cạnh tranh Mỹ - Trung đã đưa sản xuất bán dẫn trở thành trung tâm của chính sách thương mại và an ninh quốc gia.
Sau năm năm thiếu hụt, các hạn chế xuất khẩu và leo thang căng thẳng địa chính trị, không ngạc nhiên khi Hoa Kỳ (và phần lớn châu Âu) bắt đầu đầu tư mạnh vào sản xuất chip trong nước. Dù các cơ sở sản xuất mới và mở rộng ở Bắc Mỹ không phải điều mới mẻ, tốc độ tăng trưởng nhanh — cùng những thông báo đầu tư công khai từ các công ty lớn và nhà sản xuất bán dẫn — phản ánh sự chuyển dịch chiến lược hướng tới khả năng phục hồi chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc Đông Á.
Sản xuất bán dẫn chủ yếu tập trung ở đâu?
Châu Á thống trị sản xuất bán dẫn toàn cầu. Đài Loan sản xuất khoảng 60% chip toàn cầu và hơn 90% bán dẫn tiên tiến, theo Boston Consulting Group và Hiệp hội ngành công nghiệp bán dẫn. Hàn Quốc cũng là nước dẫn đầu về chip nhớ, còn Trung Quốc liên tục nâng cao năng lực nội địa hóa sản xuất.
Tóm tắt
Tóm lại, chip bán dẫn đang ở “ghế nóng” và Hoa Kỳ – cùng các nhà sản xuất ngoài Trung Quốc – hoàn toàn có lý khi lo ngại về khả năng duy trì lâu dài nếu quá phụ thuộc chip sản xuất tại Đài Loan và Trung Quốc. Trước các rủi ro tương lai này, Hoa Kỳ đã bắt đầu đầu tư mạnh vào sản xuất bán dẫn trong nước.
Dưới đây là bức tranh các nhà máy bán dẫn trên bốn khu vực sản xuất lớn tính đến tháng 09/2025:
Nhà máy bán dẫn mới theo khu vực
Biểu đồ này trình bày các nhà máy bán dẫn mới đã công bố công khai và đang ở giai đoạn lên kế hoạch hoặc đã xây dựng.
Tính đến tháng 09/2025, Trung Quốc có hai nhà máy bán dẫn đang hoạt động, đều dự kiến hoàn thành cuối năm. Một nhà máy ở thành phố cảng Quảng Châu sẽ sản xuất các node 22 nm, 40 nm và 55 nm với công suất 40.000 tấm wafer/tháng. Nhà máy còn lại tại Vô Tích, gần Thượng Hải, hướng tới 40 nm, 55 nm và 65 nm, với công suất 83.000 tấm wafer/tháng.
Tại Hoa Kỳ, 17 nhà máy bán dẫn đang được lên kế hoạch hoặc xây dựng. Nhiều cơ sở này tập trung vào sản xuất bán dẫn tiên tiến, với Samsung Foundry và TSMC dự kiến xây dựng các nhà máy sản xuất 4 nm và 5 nm.
Trên khắp châu Á — bao gồm Nhật Bản, Singapore, Ấn Độ, Hàn Quốc và Đài Loan — có 23 nhà máy bán dẫn mới đang phát triển, phần lớn sẽ bắt đầu vận hành vào cuối 2025. Rapidus Corporation (Nhật Bản) công bố kế hoạch sản xuất các node 1 nm, 2 nm, còn TSMC nhắm đến 1,4 nm và 2 nm. Các quốc gia khác tập trung vào công nghệ bán dẫn truyền thống, điển hình như Ấn Độ (65 nm), Singapore (40 nm và 130 nm) và Malaysia (28 nm, 40 nm).
Mở rộng nhà máy bán dẫn theo khu vực
Việc mở rộng các nhà máy bán dẫn hiện hữu vẫn là một phần đáng chú ý nhưng chiếm tỷ suất nhỏ trong cấu trúc sản xuất bán dẫn toàn cầu. Đến 2025, Trung Quốc dự kiến hoàn thành bốn đợt mở rộng, tất cả xoay quanh công nghệ 28 nm — một công nghệ truyền thống vẫn đóng vai trò quan trọng trong hàng hóa tiêu dùng tới các hệ thống ô tô.
Nhật Bản sẽ mở rộng hai nhà máy, cùng tập trung vào chip logic và cảm biến hình ảnh. Các fabs này sẽ sản xuất từ node 3 nm tới 28 nm, trong đó một địa điểm có thể đạt công suất 50.000 tấm wafer/tháng.
Tại Hoa Kỳ, bảy đợt mở rộng nhà máy được lên kế hoạch, trọng tâm vẫn là sản xuất chip tiên tiến. TSMC đang chuẩn bị đưa các node 2 nm và 3 nm vào hoạt động tại các cơ sở ở Arizona lần lượt vào các năm 2026 và 2028. Ngoài ra, GlobalFoundries và Texas Instruments sẽ mở rộng các node 28 nm và lớn hơn — giúp tăng tính cạnh tranh của Hoa Kỳ so với Trung Quốc về chip truyền thống, thậm chí thách thức vị thế hiện tại của nước này.
Nhà máy bán dẫn Bắc Mỹ theo chủ sở hữu
TSMC chắc chắn biết cách thu hút truyền thông, nhưng Samsung Foundry mới là đơn vị chiếm số lượng nhà máy bán dẫn mới lớn nhất. Khoảng 50% tổng số nhà máy bán dẫn (bao gồm nhà máy mới, đang sản xuất và mở rộng) là của Samsung Foundry.
TSMC chắc chắn biết cách thu hút truyền thông, nhưng Samsung Foundry mới là đơn vị chiếm số lượng nhà máy bán dẫn mới lớn nhất.
Nhà máy bán dẫn tại Bắc Mỹ theo tiểu bang
Texas tiếp tục đóng vai trò then chốt trong lĩnh vực sản xuất bán dẫn, với các ưu đãi từ bang và liên bang thúc đẩy các khoản đầu tư mới trong khu vực. Đến ngày 18/09/2025, Quỹ đổi mới bán dẫn Texas (Texas Semiconductor Innovation Fund - TSIF) — chương trình cấp bang nhằm tăng cường năng lực bán dẫn địa phương — đã trao cho Samsung Austin Semiconductor, công ty con của Samsung, khoản tài trợ 250 triệu USD.
Samsung Foundry tiếp tục dẫn đầu các hoạt động đầu tư này, với 12 nhà máy dự kiến tại Taylor và Austin. Trong đó, 10 là nhà máy mới hoàn toàn, hai là mở rộng từ các cơ sở hiện hữu.
Vì sao nên chọn Arizona và Texas để sản xuất bán dẫn?
Arizona cung cấp nhiều lợi thế cho các dự án sản xuất bán dẫn, bao gồm:
- 300 ngày nắng mỗi năm, tạo điều kiện tối ưu cho năng lượng mặt trời.
- Địa chất ổn định do không có đứt gãy lớn, nguy cơ động đất thấp.
- Ít chịu ảnh hưởng của các thiên tai lớn như bão, lũ lụt.
- Vị trí địa lý biệt lập tự nhiên.
- Khung cảnh sa mạc mang lại quỹ đất lớn để xây dựng, ít vật cản thiên nhiên như núi hoặc rừng.
Texas có những thế mạnh riêng biệt dành cho các doanh nghiệp chip. Bang này đã là trung tâm công nghệ bán dẫn (và là nơi sản xuất chip bán dẫn đầu tiên), đồng thời đã ban hành Đạo luật CHIPS của riêng mình vào năm 2023, phân bổ 698 triệu USD cho dự án bán dẫn mới và 660 triệu USD để thành lập các trung tâm nghiên cứu – phát triển tiên tiến tại Đại học Texas ở Austin và Texas A&M University. Được thông qua gần một năm sau Đạo luật CHIPS and Science của Tổng thống Biden, đạo luật này hướng tới:
- Phát huy các khoản đầu tư của Texas vào ngành bán dẫn
- Khuyến khích doanh nghiệp liên quan đến bán dẫn mở rộng hoạt động tại bang
- Phát triển chuyên môn và năng lực tại hệ thống giáo dục đại học tại Texas.
Đạo luật cũng thành lập Liên danh Đổi mới bán dẫn Texas (TSIC) và TSIF.
Công nghệ nào đang được sản xuất tại các nhà máy này?
Nhiều nhà máy mới ưu tiên sản xuất các node bán dẫn tiên tiến, thường được định nghĩa là chip dưới 7 nm.
Chip ở kích thước này là trung tâm cho nhiều ứng dụng, từ thiết bị điện tử tiêu dùng như laptop và điện thoại thông minh đến bộ xử lý hiệu suất cao trong trung tâm dữ liệu phục vụ tác vụ AI và điện toán tiên tiến.
Đồng thời, chúng ngày càng đóng vai trò lớn trong ngành ô tô thế hệ mới, nhất là khi ngành hướng tới phương tiện tự động hóa và kết nối cao.
Lợi ích của chip bán dẫn tiên tiến là gì?
Chip bán dẫn tiên tiến mang lại ưu thế vượt trội về tốc độ, hiệu suất điện năng và hiệu năng tổng thể. Một số lượng transistor lớn hơn trên node nhỏ hơn đồng nghĩa xử lý nhanh hơn mà tiêu thụ ít năng lượng hơn — yếu tố then chốt cho máy tính hiệu năng cao, thiết bị di động và các ứng dụng AI. Những hiệu quả này cũng kéo dài tuổi thọ pin cho thiết bị tiêu dùng, đồng thời đáp ứng yêu cầu khối lượng công việc lớn của trung tâm dữ liệu hiện đại.
Bức tranh sản xuất bán dẫn liên tục thay đổi
Ngành bán dẫn toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng, khi các nhà máy mới cũng như mở rộng cơ sở hiện hữu làm thay đổi cân bằng giữa chip tiên tiến và truyền thống. Châu Á vẫn dẫn dắt phần lớn sản lượng, nhưng các khoản đầu tư ở Bắc Mỹ (đặc biệt tại Hoa Kỳ và Texas) đang củng cố năng lực sản xuất bán dẫn trong nước. Node tiên tiến thúc đẩy đổi mới trên nhiều lĩnh vực — điện tử, trung tâm dữ liệu và công nghệ ô tô — còn chip truyền thống vẫn thiết yếu cho hàng hóa tiêu dùng hằng ngày. Tổng thể, các diễn biến này cho thấy tầm quan trọng chiến lược của đa dạng hóa sản xuất và xây dựng chuỗi cung ứng vững chắc để đáp ứng nhu cầu hiện tại và tương lai.
