:quality(85))
Samenvatting van het artikel:
- Halfgeleiders vormen tegenwoordig zowel een economische basis als een geopolitiek brandpunt. COVID-19 toonde de gevolgen van tekorten aan, terwijl de concurrentie tussen de VS en China de halfgeleiderproductie centraal heeft gesteld in het handels- en veiligheidsbeleid.
- In de Verenigde Staten zijn momenteel zeventien fabs gepland of in aanbouw. Veel van deze faciliteiten richten zich op geavanceerde halfgeleiderproductie, waarbij Samsung Foundry en TSMC productielocaties plannen gericht op 4 nm- en 5 nm-nodes. In Azië—waaronder Japan, Singapore, India, Zuid-Korea en Taiwan—zijn 23 nieuwe fabs in ontwikkeling, waarvan het grootste deel eind 2025 in productie zal gaan.
- Veel van de nieuwe fabs geven prioriteit aan geavanceerde halfgeleidernodes, doorgaans gedefinieerd als chips onder 7 nm. Chips op deze schaal zijn cruciaal voor toepassingen als consumentenelektronica (zoals laptops en smartphones) en voor de krachtige processors in datacenters die AI-workloads en geavanceerde computing mogelijk maken.
De wereldwijde toeleveringsketen voor halfgeleiders is steeds fragieler geworden. De COVID-19-pandemie onthulde de risico’s van het concentreren van halfgeleiderproductie in slechts enkele regio’s, en de handelsspanningen tussen de VS en China plaatsten halfgeleiders centraal in een strategische concurrentiestrijd.
Tijdens de pandemie botste de stijgende vraag naar elektronica met fabrieksluitingen in Azië, de thuishaven van het grootste deel van de wereldwijde halfgeleiderproductie. Deze verstoringen leidden tot lange levertijden en ernstige tekorten, vooral in sectoren als automotive en consumentenelektronica.
Zorgen over halfgeleiders gaan tegenwoordig verder dan enkel vraag en aanbod. Nationale veiligheid, exportbeperkingen en de geografische concentratie van geavanceerde productie in Oost-Azië benadrukken allen de risico’s van een te grote afhankelijkheid van buitenlandse bronnen.
Vijf jaar fragiliteit in de halfgeleider-toeleveringsketen
Hoe COVID-19 chipafhankelijkheid blootlegde
De pandemie betekende een omslagpunt in het mondiale besef van risico’s in de halfgeleiderketen.
Lockdowns verstoorden de productie op het moment dat de vraag naar pc’s, smartphones en gameconsoles piekte. Autofabrikanten gingen uit van een langdurige vertraging en verminderden hun chiporders, om vervolgens bij het onverwacht snelle herstel niet aan chips te kunnen komen.
Door deze dynamiek moesten bedrijven maanden wachten op kritieke componenten. Zelfs grote fabrikanten hadden moeite om aan voldoende chips te komen. Autofabrikanten en bedrijven in consumentenelektronica kwamen vaak rechtstreeks met elkaar in concurrentie om de schaarse capaciteit, wat de kwetsbaarheid van de toeleveringsketens benadrukte.
Het effect van de handelsoorlog op halfgeleiderproductie
Buiten de marktwerking zijn halfgeleiders een bron van spanningen geworden binnen de relatie VS-China. In de afgelopen jaren hebben beide regeringen stappen genomen om hun binnenlandse industrieën te beschermen en de toegang tot kritieke technologieën te beperken.
Tijdlijn van belangrijke beleidsmaatregelen (2020-2025)
- Mei 2020: Het Amerikaanse ministerie van handel beperkte zendingen van halfgeleiders naar Huawei, waardoor de toegang tot geavanceerde chips werd ingeperkt. Ook bestempelde de FCC Huawei als nationaal veiligheidsrisico en verbood het Amerikaanse bedrijven federale middelen te besteden aan de aankoop van hun apparatuur.
- Augustus 2022: President Biden tekende de CHIPS and Science Act, waarmee circa $52 miljard werd toegekend ter versterking van Amerikaanse halfgeleiderproductie en -onderzoek.
- Oktober 2022: De VS kondigden exportbeperkingen af voor China met betrekking tot geavanceerde halfgeleiders voor AI en supercomputing, uit bezorgdheid over de nationale veiligheid.
- December 2022: De VS plaatsten Chinese bedrijven, waaronder geheugenchipfabrikant YMTC, op de Entity List, waarmee hun toegang tot Amerikaanse halfgeleidertechnologie werd beperkt.
- Mei 2023: China verbood het gebruik van Micron-chips in belangrijke infrastructuurprojecten.
- Augustus 2023: China beperkte de export van gallium en germanium, twee essentiële grondstoffen voor halfgeleiderfabricage.
- Oktober 2023: De VS verscherpten de beperkingen op geavanceerde AI-chips, waaronder enkele ontworpen door Nvidia, om te voorkomen dat gevoelige technologieën China bereiken.
- Oktober 2024: Het Amerikaanse ministerie van handel voerde aanvullende exportbeperkingen in, gericht op de verkoop van 24 soorten halfgeleiderfabricageapparatuur en drie soorten softwaretools aan China.
- Oktober 2024: Als reactie op Amerikaanse maatregelen kondigde China exportbeperkingen af voor diverse dual-use artikelen, waaronder geavanceerde halfgeleidermaterialen en -technologieën.
- Mei 2025: Het Amerikaanse ministerie van handel maakte bekend dat vanaf 16 april 2025 exportlicenties vereist zijn voor de levering van geavanceerde AI-chips—specifiek Nvidia’s H20- en AMD’s MI308-modellen—aan China.
- Juni 2025: Het Amerikaanse ministerie van handel liet weten te overwegen eerdere vrijstellingen van globale chipfabrikanten, waaronder Samsung, SK Hynix en TSMC, in te trekken voor het ontvangen van Amerikaanse goederen en technologie in hun Chinese fabrieken.
- September 2025: De Chinese Cyberspace Administration droeg toonaangevende technologiebedrijven, waaronder ByteDance en Alibaba, op te stoppen met de aanschaf van Nvidia’s nieuwste AI-chips, de RTX Pro 6000D, en bestaande orders te annuleren.
De onzekere toekomst van Taiwan
Taiwan blijft wereldwijd het belangrijkste knooppunt voor geavanceerde halfgeleiderproductie. Politieke onzekerheid rond de status van Taiwan creëert echter twijfel over de toekomstige rol van het eiland in de halfgeleiderketen. De Chinese overheid beschouwt Taiwan als haar grondgebied en sluit het gebruik van geweld niet uit om hereniging te bewerkstelligen. Volgens de U.S. Congressional Research Service legt China de nadruk op vreedzame oplossingen, maar houdt het tegelijkertijd aanzienlijke militaire druk in stand als onderdeel van een bredere strategie.
Deze geopolitieke spanningen vormen aanzienlijke risico's voor bedrijven die afhankelijk zijn van Taiwanese chiptoelevering. Een verstoring van de Taiwanese halfgeleidercapaciteit zou mondiale effecten hebben en onderstreept de urgentie om veerkrachtigere toeleveringsketens op te bouwen.
Waarom de toekomst van halfgeleiderproductie steeds meer nationaal wordt
Halfgeleiders vormen inmiddels zowel de economische ruggengraat als een geopolitiek scharnierpunt. COVID-19 heeft de kosten van tekorten duidelijk gemaakt, terwijl de concurrentie VS-China de productie bij het handels- en veiligheidsbeleid in het midden heeft geplaatst.
Na vijf jaar van tekorten, exportbeperkingen en geopolitieke confrontaties is het geen verrassing dat de Verenigde Staten (en een groot deel van Europa) zwaar investeren in eigen chipproductie. Nieuwe en uitgebreide fabs in Noord-Amerika zijn niet nieuw, maar hun sterke groei—gecombineerd met omvangrijke, publiek aangekondigde investeringen van grote bedrijven en fabrikanten—duiden op een strategische verschuiving naar veerkracht en minder afhankelijkheid van Oost-Azië.
Waar worden de meeste halfgeleiders momenteel geproduceerd?
Azië domineert de wereldwijde productie van halfgeleiders. Taiwan produceert ongeveer 60% van alle chips wereldwijd en meer dan 90% van alle geavanceerde halfgeleiders, volgens Boston Consulting Group en de Semiconductor Industry Association. Zuid-Korea is koploper in geheugenchips, terwijl China gestaag zijn eigen fabrieken uitbreidt.
Samenvatting
Halfgeleiderchips staan volop in de schijnwerpers en de VS—samen met fabrikanten buiten China—hebben terecht zorgen over de lange termijn betrouwbaarheid van chips uit Taiwan en China. Met deze toekomstige risico’s in gedachten investeert de VS fors in binnenlandse productie.
Hier volgt een overzicht van de fab-landschap in vier belangrijke productieregio’s, per september 2025:
Nieuwe halfgeleiderfabs per regio
Deze grafiek toont nieuwe halfgeleiderfabs die publiekelijk zijn aangekondigd en die zich in de plannings- of bouwfase bevinden.
Per september 2025 zijn er in China twee fabs in productie, beide naar verwachting eind van het jaar voltooid. De ene, in de havenstad Guangzhou, zal 22 nm-, 40 nm- en 55 nm-nodes produceren met een maandelijkse capaciteit van 40.000 wafers. De andere, in Wuxi nabij Shanghai, is ontworpen voor de productie van 40 nm-, 55 nm- en 65 nm-nodes met een maandelijkse capaciteit van 83.000 wafers.
In de Verenigde Staten zijn zeventien fabs gepland of in aanbouw. Veel faciliteiten richten zich op geavanceerde productie, met Samsung Foundry en TSMC die vestigingen plannen voor 4 nm- en 5 nm-nodes.
In heel Azië—waaronder Japan, Singapore, India, Zuid-Korea en Taiwan—zijn 23 fabs in ontwikkeling, waarvan het grootste deel productie start vóór eind 2025. De Japanse Rapidus Corporation kondigt plannen aan voor 1 nm- en 2 nm-nodes; TSMC richt zich op 1,4 nm- en 2 nm-nodes. Andere landen richten zich op oudere technologieën, waaronder India (65 nm), Singapore (40 nm en 130 nm) en Maleisië (28 nm en 40 nm).
Uitbreidingen van halfgeleiderfabricage per regio
Uitbreidingen van bestaande fabrieken vormen nog steeds een gericht maar relatief beperkt deel van het totaal. In 2025 verwacht men vier uitbreidingen in China, gericht op 28 nm-nodes—een oudere technologie die nog steeds essentieel is in producten van consumentenelektronica tot autotechniek.
Japan verwacht uitbreidingen bij twee fabrieken, beide gericht op logicachips en beeldsensoren. Deze plannen voorzien productie van 3 nm- tot 28 nm-nodes, waarbij één locatie een capaciteit van 50.000 wafers per maand zal bereiken.
In de Verenigde Staten zijn zeven uitbreidingen gepland, met een duidelijke focus op geavanceerde chipproductie. TSMC bereidt zich voor op productie van 2 nm- en 3 nm-nodes bij locaties in Arizona, met livegang in respectievelijk 2026 en 2028. Tegelijkertijd richten GlobalFoundries en Texas Instruments zich met uitbreidingen op 28 nm en oudere nodes—waardoor de VS concurrerender worden in de markt voor oudere chips, en zelfs de huidige dominantie van China kunnen uitdagen.
Noord-Amerikaanse halfgeleiderfabs per eigenaar
TSMC weet zeker hoe men de aandacht trekt, maar Samsung Foundry voert de lijst aan qua aantal nieuwe halfgeleiderfabs. Zo’n 50% van alle geplande fabs (inclusief nieuwe locaties, productie en uitbreidingen) komt van Samsung Foundry.
TSMC weet zeker hoe men de aandacht trekt, maar Samsung Foundry voert de lijst aan qua aantal nieuwe halfgeleiderfabs.
Halfgeleiderfabs per Amerikaanse staat
Texas speelt een cruciale rol in halfgeleiderproductie, met staats- en federale prikkels die nieuwe investeringen aantrekken. Op 18 september 2025 kende het Texas Semiconductor Innovation Fund (TSIF)—een staatsprogramma voor het versterken van de lokale capaciteit—$250 miljoen toe aan Samsung Austin Semiconductor, een dochteronderneming van Samsung.
Samsung Foundry is trekker van deze investeringen, met twaalf fabs gepland in Taylor en Austin. Tien daarvan zijn nieuw, twee betreffen uitbreidingen van bestaande fabs.
Waarom kiezen voor Arizona en Texas voor halfgeleiderproductie?
Arizona biedt diverse voordelen voor productie-initiatieven, waaronder:
- 300 dagen zon per jaar, waardoor volop zonne-energie beschikbaar is.
- Lage seismische activiteit dankzij het ontbreken van breuklijnen.
- Weinig grote natuurrampen, zoals orkanen of overstromingen.
- Natuurlijke isolatie door geografische kenmerken.
- Een woestijnlandschap met veel beschikbare bouwgrond en weinig natuurlijke barrières zoals bergen of bomen.
Texas kent eigen unieke voordelen voor chipbedrijven. De staat, reeds koploper in halfgeleidertechnologie (en thuisbasis van de eerste chip ooit), introduceerde in 2023 zijn eigen CHIPS Act, met $698 miljoen aan nieuwe chipsubsidies en $660 miljoen voor onderzoeks- en ontwikkelingscentra aan University of Texas at Austin en Texas A&M University. Deze wet, bijna een jaar na de CHIPS and Science Act van Biden aangenomen, heeft als doelen:
- Investeringen in de Texaanse halfgeleidersector inzetten
- Halfgeleiderbedrijven aanmoedigen uit te breiden binnen de staat
- De expertise en capaciteit van Texaanse hogeronderwijsinstellingen verder ontwikkelen.
De wet heeft tevens het Texas Semiconductor Innovation Consortium (TSIC) en TSIF opgezet.
Welke technologie produceren deze fabs?
Veel nieuwe fabs geven prioriteit aan geavanceerde nodes, doorgaans gedefinieerd als chips onder 7 nm.
Dergelijke chips zijn essentieel voor uiteenlopende toepassingen, van consumentenelektronica zoals laptops en smartphones tot krachtige processoren in datacenters die AI-workloads en geavanceerde berekeningen ondersteunen.
Ze worden tevens steeds belangrijker in de automotive sector, zeker nu de industrie versnelt richting autonome en verbonden voertuigen.
Wat zijn de voordelen van geavanceerde halfgeleiderchips?
Geavanceerde halfgeleiderchips bieden aanzienlijke voordelen op het gebied van snelheid, energie-efficiëntie en prestaties. Door meer transistors op kleinere nodes te integreren, realiseren ze snellere verwerking met een lager energieverbruik—een kritische combinatie voor high-performance computing, mobiele devices en AI-toepassingen. Deze efficiëntie verlengt tevens de batterijduur in consumentenelektronica en ondersteunt de zware werklasten van moderne datacenters.
Het voortdurend veranderende halfgeleiderlandschap
Het mondiale halfgeleiderlandschap ontwikkelt zich razendsnel, waarbij nieuwe fabs en uitbreidingen aan bestaande sites het evenwicht tussen geavanceerde en oudere chipproductie herschikken. Azië blijft de grootste producent, maar investeringen in Noord-Amerika—vooral in de VS en Texas—versterken de binnenlandse productiecapaciteit. Geavanceerde nodes versnellen innovatie binnen elektronica, datacenters en automotive technologie, terwijl legacy chips onmisbaar blijven voor dagelijkse producten. Deze ontwikkelingen benadrukken samen het strategisch belang van productie-diversificatie en het bouwen aan veerkrachtige toeleveringsketens voor huidige en toekomstige marktvraag.
