Jak poruszać się w rosnącej złożoności ESG w łańcuchach dostaw

Najważniejsze informacje z artykułu:

• W miarę jak ESG staje się integralną częścią procesów zaopatrzenia, pozyskiwania i zarządzania dostawcami, firmy są zmuszone do operacjonalizacji obszaru, który pierwotnie nie był zaprojektowany do działania na dużą skalę. Nawet jeśli regulatorzy dopracowują i zawężają zakres niektórych wymagań, wciąż istnieje luka między oczekiwaniami regulacyjnymi a realnymi możliwościami operacyjnymi.
• Jednym z największych wyzwań, przed którymi stoją obecnie organizacje, jest konieczność poruszania się po niezależnych regulacjach ESG, które mogą na siebie nachodzić lub wzajemnie się przenikać.
• Brak jednego globalnego standardu dodatkowo komplikuje osiągnięcie zgodności z ESG w łańcuchach dostaw. Różne regulacje, ramy i organizacje inaczej definiują kluczowe wskaźniki – od sposobów kalkulacji emisji po określanie, kto jest „dostawcą wysokiego ryzyka”.

Czym jest ESG w łańcuchu dostaw?

ESG to skrót od environmental, social, and governance – środowiskowe, społeczne i ładu korporacyjnego – i stanowi ramę do oceny, jak firmy zarządzają zrównoważonym rozwojem, etyką działalności i nadzorem korporacyjnym. Choć ESG zwykle analizuje się na poziomie firmy, jego największy wpływ i ryzyko dotyczą łańcuchów dostaw.

W łańcuchach dostaw ESG obejmuje wszystko od emisji dwutlenku węgla i zużycia zasobów (środowiskowe), przez praktyki pracy i prawa człowieka (społeczne), aż po etykę biznesu i zgodność (governance) u dostawców i partnerów. Te aspekty nie są już izolowanymi kwestiami – są głęboko zintegrowane z globalnym pozyskiwaniem, produkcją i dostarczaniem towarów.

Łańcuchy dostaw są kluczowe dla wyników ESG, ponieważ to one odpowiadają za większość zewnętrznego wpływu firmy. Dotyczy to szczególnie emisji zakresu 3 (Scope 3), które obejmują emisje pośrednie od dostawców, transportu i użytkowania produktów. Dla wielu organizacji to właśnie Scope 3 jest największym elementem śladu węglowego, co czyni zaangażowanie i rozliczalność dostawców kluczowymi. Firmy muszą zatem nie tylko wykazywać zgodność wewnętrzną, ale także zapewnić pełną widoczność i kontrolę nad własnymi łańcuchami dostaw.

Dlaczego ESG w łańcuchach dostaw stało się tak złożone

Obszar, który kiedyś był inicjatywą dobrowolną i budującą reputację, ewoluował w kierunku sformalizowanego, często obowiązkowego wymogu zgodności. Ten wzrost znaczenia zasadniczo zmienił podejście firm do kwestii ESG.

Skomplikowanie osiągania zgodności z ESG w łańcuchach dostaw wynika z połączenia kilku czynników:

• Rządy wprowadzają przepisy zobowiązujące firmy do pomiaru, raportowania i zarządzania ryzykiem ESG. 
• Inwestorzy oczekują bardziej ustandaryzowanych ujawnień, by właściwie ocenić ryzyko długoterminowe.
• Klienci i partnerzy biznesowi coraz częściej wymagają od firm odpowiedzialnego pozyskiwania i produkcji produktów.

W miarę jak ESG przenika do procesów zaopatrzenia, pozyskiwania i zarządzania dostawcami, organizacje są zmuszone udoskonalać obszar, który nie był gotowy do działania w dużej skali. Nawet jeśli regulatorzy doprecyzowują wymogi, wciąż istnieje luka między oczekiwaniami a rzeczywistymi operacyjnymi możliwościami – szczególnie w wielopoziomowych łańcuchach dostaw.

Zmieniający się krajobraz regulacji ESG

Jednym z kluczowych wyzwań organizacji jest konieczność zarządzania różnorodnymi, niezależnymi regulacjami ESG, które mogą się nakładać lub wzajemnie oddziaływać.

W Unii Europejskiej regulacje ESG przeszły istotne zmiany w ramach pakietu Omnibus I. Ramy takie jak Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) oraz Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) pozostają fundamentalne, ale ostatnie nowelizacje zawęziły ich zakres i wprowadziły uproszczenia. Zmiany te mają skoncentrować bezpośrednie obowiązki regulacyjne na większych przedsiębiorstwach i zmniejszyć obciążenia dla mniejszych firm oraz ograniczyć przenoszenie wymagań w dół łańcucha wartości.

Ograniczenia te jednak nie wyeliminowały złożoności. Duże firmy, które nadal podlegają tym przepisom, są zobowiązane do zbierania, weryfikacji i raportowania danych ESG – także tych dotyczących własnych łańcuchów dostaw. W związku z tym muszą nadal pozyskiwać dane od dostawców dotyczące emisji, praktyk sourcingowych, praw człowieka i ryzyk środowiskowych.

Powoduje to pośredni, ale znaczący wpływ. Nawet organizacje, które zostały wyłączone spod bezpośrednich wymogów regulacyjnych, mogą być zobowiązane do dostarczania danych ESG swoim klientom i partnerom podlegającym obowiązkowi zgodności. W praktyce oczekiwania dotyczące ESG przenikają przez łańcuchy dostaw, a nie działają czysto na poziomie prawnym. To często prowadzi do rozmycia odpowiedzialności: trudno ustalić, gdzie kończą się obowiązki jednej firmy, a zaczynają partnera w łańcuchu dostaw. 

Jednocześnie firmy działające na wielu rynkach muszą zmierzyć się z pofragmentowanym krajobrazem globalnym. Mimo że UE wprowadziła uproszczenia, regiony takie jak Stany Zjednoczone czy Azja przygotowują własne regulacje dotyczące ujawniania informacji ESG, wymagań należytej staranności i mechanizmów egzekwowania handlowego. Często ramy te mają elementy wspólne, ale nie są w pełni kompatybilne, co zmusza organizacje do równoczesnego zarządzania kilkoma zestawami wymagań.

Nawet organizacje, które zostały wyłączone spod bezpośrednich wymogów określonych regulacji, mogą być zobowiązane do dostarczania danych ESG swoim klientom i partnerom podlegającym obowiązkowi zgodności.

Źródła złożoności ESG w łańcuchu dostaw

Wyzwania związane z osiąganiem zgodności z ESG w łańcuchach dostaw wynikają z szeregu czynników ciągle pojawiających się w różnych branżach i regionach.

Zduplikowane wymagania raportowe

Ważnym źródłem nieefektywności jest potrzeba przekazywania podobnych danych w ramach różnych regulacji i odbiorców. Nawet gdy organizacje nie podlegają bezpośrednio wielu regulacjom, często otrzymują żądania dotyczące danych ESG od różnych klientów, z których każdy rozliczany jest według własnych wymagań.

Nawet jeśli podstawowe dane – takie jak emisje, oceny ryzyka dostawców czy dokumentacja due diligence – się pokrywają, różnice w formacie, szczegółowości i weryfikacji powodują konieczność wielokrotnej odpowiedzi. Skutkuje to powielaniem pracy, zwiększa obciążenie operacyjne oraz ryzyko niespójności w przekazywanej dokumentacji.

Niespójne standardy i definicje

Brak jednego globalnego standardu dodatkowo komplikuje osiągnięcie zgodności z ESG w łańcuchach dostaw. Różne przepisy, ramy i organizacje inaczej określają kluczowe wskaźniki – od sposobu kalkulacji emisji po definicję „dostawcy wysokiego ryzyka”.

Dla organizacji międzynarodowych rodzi to ciągłą konieczność interpretacji i godzenia sprzecznych wymagań. Zespoły wewnętrzne muszą często prowadzić równoległe procesy pod różne oczekiwania, co zwiększa nakład pracy i zmniejsza pewność spójności i porównywalności danych.

Złożoność wielopoziomowego łańcucha dostaw

Być może najistotniejsze wyzwanie stanowi sama struktura współczesnych łańcuchów dostaw. Większość firm ma bezpośrednie relacje z dostawcami poziomu 1, ale wielu przedsiębiorstwom brakuje widoczności dostawców poziomu 2 i dalszych. To właśnie wśród dostawców sub-tier często pojawiają się największe ryzyka ESG.

Chociaż ostatnie zmiany regulacyjne promują bardziej proporcjonalne podejście do due diligence, firmy objęte przepisami muszą wciąż identyfikować i zarządzać ryzykiem ESG zarówno w swojej działalności, jak i w całym łańcuchu wartości. Wymaga to rzetelnych danych od dostawców, zwłaszcza w obszarach podwyższonego ryzyka.

To z kolei podtrzymuje wysoki popyt na głęboką widoczność łańcucha dostaw, szczególnie wśród organizacji, które muszą wykazać zgodność z ESG wobec administracji, akcjonariuszy lub innych interesariuszy. Często skutkuje to nakładaniem wymagań na dostawców, wymuszając na nich wyższe standardy transparentności, udostępniania danych oraz praw człowieka. 

Izolacja danych i fragmentacja 

Nawet jeśli dane ESG są już zgromadzone, rzadko są scentralizowane. Informacje często są rozproszone po systemach zaopatrzeniowych, platformach zgodności, narzędziach zrównoważonego rozwoju i bazach dostawców, które nie integrują się ze sobą w sposób intuicyjny. 

Ten rozproszony krajobraz utrudnia stworzenie jednego, wiarygodnego źródła prawdy dla specjalistów ds. zgodności. Zespoły więcej czasu poświęcają na pozyskiwanie i uzgadnianie danych niż na ich analizę, co spowalnia podejmowanie decyzji i zwiększa ryzyko błędów.

W miarę jak rosną oczekiwania dotyczące audytowalności i śledzenia danych, niepołączone systemy będą coraz większym ciężarem dla firm je wykorzystujących.

Dlaczego tradycyjne podejścia do ESG zawodzą

Tradycyjne strategie ESG powstały w innym środowisku: raporty były publikowane okresowo, oczekiwania były nieprecyzyjne, a egzekwowanie słabe.

Obecnie takie podejście przestaje być wystarczające. Statyczne cykle raportowe nie nadążają za zmieniającymi się wymogami i rosnącą liczbą zapytań ze strony klientów oraz partnerów. Procesy ręczne – w tym arkusze kalkulacyjne i ankiety dostawców – nie skalują się do złożonych, wielopoziomowych łańcuchów dostaw z dziesiątkami czy setkami producentów. 

Co kluczowe – podejście „zgodności odhaczonej na liście” nie odpowiada na rzeczywiste ryzyka, do zarządzania którymi służy ESG. Nowoczesne ramy ESG wymagają prawdziwej transparentności, popartej twardymi danymi i rzeczywistą rozliczalnością. „Zaufanie dostawcy na słowo” już nie wystarcza regulatorom ani innym zewnętrznym interesariuszom. 

Firmy, które nadal traktują ESG wyłącznie jako zadanie sprawozdawcze – a nie wyzwanie związane z danymi i zarządzaniem ryzykiem – będą mieć trudności z nadążeniem zarówno za oczekiwaniami, jak i wymogami prawnymi.

Procesy ręczne – w tym arkusze kalkulacyjne i ankiety dostawców – nie skalują się do złożonych, wielopoziomowych łańcuchów dostaw z dziesiątkami lub setkami producentów. 

Jak liderzy radzą sobie z wyzwaniami ESG

Firmy skutecznie zarządzające złożonością ESG przyjmują bardziej zintegrowane, strategiczne podejście do zgodności regulacyjnej. Zamiast traktować każdą regulację lub żądanie danych osobno, budują systemy i procesy wspierające wiele ram i interesariuszy równocześnie. Obejmuje to rozwijanie scentralizowanych strategii zarządzania danymi ESG, gdzie raz zebrane informacje są wykorzystywane do różnych wymogów raportowych oraz ujawnień.

Liderzy wdrażają również podejście oparte na analizie ryzyka w zarządzaniu dostawcami, kierując działania na obszary o podwyższonym ryzyku w swoim łańcuchu dostaw. Niezbędna staje się współpraca interdyscyplinarna – zespoły zaopatrzenia, zgodności, zrównoważonego rozwoju i prawne współuczestniczą w zarządzaniu i minimalizacji ryzyka. 

Jak uprościć zgodność z ESG w łańcuchach dostaw

Uproszczenie zgodności z ESG nie oznacza uproszczenia pracy – chodzi o eliminację powtarzalności i zwiększenie spójności. Pierwszym krokiem jest powiązanie

wymagań (zarówno regulacyjnych, jak i klienckich) ze wspólnym zestawem kluczowych danych. Pozwala to organizacji zebrać dane raz i wykorzystywać je w wielu scenariuszach.

Zbudowanie zunifikowanych wewnętrznych ram sprzyja spójności w zakresie definicji, zarządzania i raportowania danych ESG. Udoskonalenie widoczności dostawców, zwłaszcza poza poziom 1, jest także niezbędne dla rzetelnej oceny i sprawozdawczości ryzyka. Standaryzacja wskaźników kompatybilnych z uznanymi ramami może dodatkowo ograniczyć powielanie procesów i umożliwić większą skalowalność. 

Jak Z2Data wspiera realizację ESG w łańcuchu dostaw

Kierunek rozwoju ESG jest jasny: oczekiwania dotyczące transparentności, rozliczalności i zarządzania ryzykiem będą nadal rosły, nawet gdy regulatorzy będą doprecyzowywać sposób ich realizacji. Mówiąc inaczej, samo „ograniczenie” zakresu i wymogów takich dyrektyw jak CSRD czy CSDDD w UE nie oznacza, że partnerzy łańcucha dostaw faktycznie odczują dużą ulgę operacyjną.

Narzędzia do zarządzania zgodnością mogą okazać się kluczowe dla firm wdrażających nowe i wymagające dyrektywy ESG. Oprogramowanie Z2Data wspiera zgodność z ponad 180 głównymi światowymi regulacjami, w tym przepisami ESG jak CSRD, CSDDD, UFLPA czy UK Modern Slavery Act. Z2Data realizuje czteroetapowy proces zgodności, obejmujący:

• Określenie zakresu danych
• Due diligence
• Analiza ryzyka zgodności
• Sporządzanie raportów i deklaracji. 

Za najważniejszy z tych etapów uchodzi due diligence – Z2Data prowadzi kampanię wśród dostawców, by zebrać niezbędne dane i dokumentację regulacyjną, dzięki czemu klienci nie są przytłoczeni skomplikowanymi wymaganiami dyrektyw ESG. 

Aby dowiedzieć się więcej o Z2Data i możliwości osiągnięcia oraz utrzymania zgodności z ESG w łańcuchach dostaw, umów bezpłatny okres próbny z jednym z naszych ekspertów produktowych.