:quality(85))
Ten artykuł stanowi pierwszą część dwuczęściowego cyklu analizującego chińskie kontrole eksportowe minerałów oraz potencjalne przyszłe skutki dla łańcucha dostaw.
Najważniejsze informacje z artykułu:
- Chińskie kontrole eksportowe są odpowiedzią odwetową na rygorystyczny amerykański reżim kontroli eksportu, który ograniczył Chinom dostęp do najbardziej zaawansowanych układów scalonych, sprzętu i oprogramowania do produkcji półprzewodników oraz innych produktów o podwójnym zastosowaniu („dual-use”).
- Ograniczenia eksportowe dotyczące zarówno minerałów, jak i powiązanego sprzętu do ich przetwarzania pokazują, że Chiny budują bardziej sprawny program kontroli eksportu, mający na celu nie tylko ograniczanie przepływu produkowanych przez siebie minerałów do USA, ale także uniemożliwienie głównemu rywalowi geopolitycznemu pozyskania kluczowego sprzętu niezbędnego do zabezpieczenia alternatywnego łańcucha dostaw.
- Kraje mogą napotkać istotne trudności w zastąpieniu chińskich mocy produkcyjnych w zakresie minerałów, ponieważ zarówno sprzęt, najlepsze praktyki branżowe, jak i skalowanie przetwarzania na poziomie komercyjnym w innych państwach nie dorównują obecnym możliwościom Chin.
Przegląd najnowszych kontroli eksportowych Chin dotyczących kluczowych minerałów
W ciągu ostatnich sześciu miesięcy Chiny ogłosiły liczne pakiety ograniczeń handlowych na eksport kilku minerałów szeroko wykorzystywanych w branży elektronicznej. Wszystkie te surowce zostały zakwalifikowane jako „kluczowe” („Critical”) przez United States Geological Survey (USGS). Dwa ogłoszenia – z końca 2024 oraz początku 2025 roku – wywołały niepokój w wielu branżach, a firmy obecnie podejmują intensywne działania mające na celu analizę własnego łańcucha dostaw i roli, jaką odgrywają w nim te regulowane surowce.
3 grudnia 2024 roku chińskie Ministerstwo Handlu (MOFCOM) ogłosiło ograniczenia eksportowe dotyczące tzw. produktów o podwójnym zastosowaniu („dual-use”) do Stanów Zjednoczonych. Regulacjami objęto w szczególności gal, german, antymon oraz inne materiały określane jako „supertwarde”. Choć nie podano szczegółowych definicji materiałów „supertwardych”, to wymienione wyżej trzy minerały zostały objęte kontrolami końcowego zastosowania; weryfikowane jest, czy nie mają trafić do wykorzystania końcowego w USA.
Dwa miesiące później, 4 lutego 2025 roku, Chiny w znacznie mniej nagłośniony sposób ogłosiły, że eksport pięciu kolejnych minerałów i produktów pochodnych: wolframu, telluru, bizmutu, indu oraz molibdenu będzie wymagał licencji eksportowej. Choć te przepisy nie ograniczają bezpośrednio eksportu do USA, jakiekolwiek dalsze restrykcje wobec wymienionych surowców budzą obawy wśród przedsiębiorców.
Głównym celem nowych chińskich ograniczeń wydaje się być kontrolowanie eksportu materiałów mogących mieć potencjalnie militarne zastosowanie. Są one również odpowiedzią odwetową na amerykański system kontroli eksportu, który limituje chiński dostęp do najnowszych układów scalonych, sprzętu i oprogramowania do produkcji półprzewodników oraz innych produktów o podwójnym zastosowaniu, które mogą mieć zastosowanie wojskowe.
Narastająca eskalacja chińskich kontroli eksportowych na kluczowe minerały
Choć może wydawać się, że ostatnie restrykcje Chin pojawiły się nagle czy też są reakcją bezpośrednio na najnowsze ograniczenia wprowadzone przez USA, w rzeczywistości wpisują się one w szerszy schemat działań Komunistycznej Partii Chin (KPCh). Począwszy od roku 2020, wraz z wdrożeniem reżimu kontroli eksportu, wprowadzano stopniowo kolejne ograniczenia – aż do znaczącego ich nasilenia w roku 2023. Chiny wykazują spójną politykę w zakresie ograniczeń eksportu minerałów. KPCh najpierw wprowadza wymóg licencji eksportowej dla wybranych minerałów w określonych stanach, a następnie nakłada całkowity zakaz eksportu wybranych minerałów do USA. Na przykład w przypadku galu, germanu i antymonu Chiny od 2023 r. wymagały licencji eksportowej, a rok później wprowadziły całkowity zakaz eksportu tych surowców do USA i podmiotów amerykańskich.
Choć może wydawać się, że ostatnie restrykcje Chin pojawiły się nagle czy też są reakcją bezpośrednio na najnowsze ograniczenia wprowadzone przez USA, w rzeczywistości wpisują się one w szerszy schemat działań Komunistycznej Partii Chin (KPCh).
Poza ograniczaniem lub całkowitym zakazem eksportu minerałów kluczowych oraz ziem rzadkich, Chiny wprowadziły także regulacje utrudniające eksport sprzętu niezbędnego do ich przetwarzania. Przykładowo, Chiny ogłosiły niedawno zakaz eksportu technologii produkcyjnych do wytwarzania galu oraz innych materiałów katodowych. Dodatkowo, część minerałów objętych chińskimi regulacjami eksportowymi została również objęta restrykcjami w zakresie sprzętu do ich przetwarzania.
Wszystkie te ograniczenia dotyczące zarówno minerałów, jak i kluczowego sprzętu do ich przetwarzania pokazują, że Chiny konsekwentnie budują coraz bardziej sprawny system kontroli eksportu. System ten zmierza nie tylko do ograniczenia przepływu własnych minerałów do Stanów Zjednoczonych, ale także ma uniemożliwić największemu rywalowi geopolitycznemu pozyskanie sprzętu i technologii potrzebnych do budowy alternatywnego łańcucha dostaw tych surowców. W miarę jak USA zwiększają skalę własnych kontroli eksportu wobec Chin, strategiczne działania mające na celu odcięcie Amerykanów od kluczowych minerałów oraz technologii ich przetwarzania z pewnością będą kontynuowane.
Nieformalne vs. formalne kontrole eksportowe
Jedną z trudności w identyfikacji chińskich regulacji eksportowych jest ich nierzadko nieformalny charakter. (W przeciwieństwie do USA, gdzie większość kontroli eksportu jest przejrzysta dla wszystkich zainteresowanych stron.) Przykładowo, choć od 2023 gal wymagał licencji eksportowej, to formalnie zabroniono jego eksportu do USA i podmiotów amerykańskich dopiero w grudniu 2024 roku. Mimo tej różnicy pomiędzy formalnym wymogiem licencji a całkowitym zakazem, agregator rynku Fastmarkets poinformował, że od sierpnia 2023 roku nie odnotowano żadnego bezpośredniego eksportu tego surowca do USA, odkąd ogłoszono wymóg licencji eksportowej. Sugeruje to, że w praktyce zakaz funkcjonował już w sierpniu 2023, choć formalnie wprowadzono go dopiero pod koniec 2024. To rozróżnienie pomiędzy zakazem faktycznym a formalnym – jeśli nawet nie wynikającym wprost z prawa – ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia wpływu tych działań na łańcuchy dostaw. Zdolność państwa do natychmiastowego wprowadzania tzw. „shadow bans” (nieformalnych zakazów) oznacza, że nawet bez uchwalenia kolejnych przepisów łańcuchy dostaw mogą być zakłócone niemal z dnia na dzień. Ta rzeczywistość podkreśla rolę praktycznych doświadczeń interesariuszy działających na tych rynkach – niejednokrotnie ważniejszych niż oficjalne regulacje handlowe.
Ocena skutków chińskich ograniczeń eksportowych kluczowych minerałów
Mimo że chińskie restrykcje dotyczą szerokiej grupy minerałów uznanych przez USGS za „kluczowe”, do tej pory niewiele firm deklaruje publicznie wyraźnie negatywny wpływ tych ograniczeń. W jednym z nielicznych przykładów firma Henkel AG ogłosiła wystąpienie siły wyższej dotyczącej dostaw niektórych komponentów, jednak dotyczyło to zaledwie dwóch produktów. Ogólnie wygląda na to, że firmy zdołały zidentyfikować i zabezpieczyć alternatywne źródła dostaw minerałów, wdrożyły inne działania minimalizujące ryzyko lub po prostu nie zdecydowały się ujawniać problemów sourcingowych.
Mimo ograniczonego wpływu dotychczas, należy jednak zachować czujność w związku z kilkoma czynnikami:
- Po pierwsze, branże najbardziej dotknięte chińskimi restrykcjami mogły zgromadzić zapasy strategiczne, przez co efektywny wpływ na łańcuchy dostaw może ujawnić się dopiero z opóźnieniem.
- Po drugie, wspomniane wcześniej ograniczenia eksportu sprzętu do przetwarzania minerałów z Chin mogą zahamować przyszłe inwestycje zmierzające do rozwijania nowych łańcuchów dostaw tych kluczowych surowców.
- Po trzecie, biorąc pod uwagę praktyczną historię wprowadzania określonych restrykcji (jak de facto zakaz eksportu galu), producenci i dostawcy nieświadomi obecności określonych minerałów w swoich produktach są szczególnie narażeni na ryzyko, jeśli Chiny wprowadzą restrykcje z dnia na dzień.
Wyzwania związane z zabezpieczeniem alternatywnych źródeł kluczowych minerałów
Według danych USGS 2025 Mineral Commodity Summaries Chiny są największym światowym producentem wszystkich ośmiu minerałów, na które nałożyły ostatnio ograniczenia eksportowe:
- Gal
- German
- Antymon
- Wolfram
- Tellur
- Bizmut
- Ind
- Molibden
Według danych USGS 2025 Mineral Commodity Summaries Chiny są największym światowym producentem wszystkich ośmiu minerałów, na które nałożyły ostatnio ograniczenia eksportowe.
W przypadku galu aż 90% światowej produkcji pochodzi z Chin. W szerszej perspektywie inne państwa czeka poważne wyzwanie zastąpienia chińskich mocy produkcyjnych dla tych surowców. Wynika to częściowo z faktu, że nawet jeśli interesariusze mogliby hipotetycznie pozyskać rudę tych minerałów poza Chinami, to sprzęt do ich przetwarzania, najlepsze praktyki branżowe oraz zdolność do skalowania działalności wciąż nie dorównują poziomowi obecnemu w Chinach.
Stany Zjednoczone na przykład zmagają się z kwestiami środowiskowymi przy przetwarzaniu surowców, które w Chinach są już oczyszczane. Co więcej, choć wiele z obecnie ograniczanych przez Chiny minerałów występuje również w USA, to często znajdują się one na terenach parków narodowych lub w lokalizacjach wymagających skomplikowanej procedury regulacyjnej przed wydobyciem. Z tego względu jest mało prawdopodobne, aby nowy podmiot mógł szybko skonfigurować alternatywny łańcuch dostaw dla minerału objętego chińskimi restrykcjami. W konsekwencji przedsiębiorstwa, które polegają na tych kluczowych surowcach muszą dokładnie znać swoje łańcuchy dostaw i być przygotowane na przyszłe ograniczenia poprzez alternatywne projekty, komponenty i dostawców.
Druga część szczegółowej analizy chińskich kontroli eksportu i wpływu tych działań na przyszłość łańcucha dostaw minerałów zostanie opublikowana w poniedziałek, 31 marca.
