:quality(85))
Bài viết này là phần một trong chuỗi hai phần với những chia sẻ của CEO Z2Data Mohammad Ahmad phân tích cách làn sóng gián đoạn mới đang thay đổi cách các doanh nghiệp nhìn nhận và triển khai phân tích rủi ro nhà cung cấp, cũng như các bước mà nhà sản xuất cần thực hiện để đánh giá rủi ro thành công đối với chuỗi nhà cung cấp bán dẫn. Đọc Phần 2, Phát triển và triển khai mô hình rủi ro cho chuỗi cung ứng bán dẫn, tại đây.
Tình trạng thiếu hụt bán dẫn bắt đầu từ 2020 và kéo dài tới 2023 đã trở thành một thảm họa chuỗi cung ứng trên hầu hết mọi phương diện. Sự gián đoạn lịch sử này đã làm tê liệt sản xuất và đảo lộn cân bằng cung cầu trong nhiều ngành công nghiệp sản xuất quy mô lớn, khiến nền kinh tế Mỹ mất hơn 200 tỷ USD chỉ riêng trong năm 2021, kéo theo hàng nghìn việc làm bị mất và giá của nhiều sản phẩm thiết yếu tăng mạnh, khó hồi phục.
Đối với nhiều tổ chức, trải nghiệm này cùng các khó khăn khác trong tìm nguồn cung ứng và thu mua suốt bốn năm qua đã hiện thực hóa nguy cơ rủi ro nhà cung cấp ngày càng gia tăng. Các doanh nghiệp tưởng như từng có thể giải quyết gián đoạn một cách tự phát, thiếu tính hệ thống, nay nhận ra tính cấp bách — thậm chí là yêu cầu chiến lược — của việc áp dụng tiếp cận chủ động, nhìn xa để đo lường các mối đe dọa từ chuỗi cung ứng và các doanh nghiệp liên quan. Có thể nói, doanh nghiệp đã cùng nhận thức rõ rằng hoàn toàn có thể nhận diện, đánh giá và giảm thiểu rủi ro trước khi chúng tác động trực diện đến vận hành dưới hình thức ngừng nhà máy, rối loạn pháp lý, hoặc khủng hoảng lỗi thời.
Phân tích rủi ro nhà cung cấp là gì?
May mắn thay, các nhà sản xuất, nhà nhập khẩu và các bên liên quan muốn phân tích rủi ro nhà cung cấp có thể tham khảo các tiền lệ đã được thiết lập sẵn. Phân tích rủi ro nhà cung cấp đã tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau trong nhiều thập kỷ. Một phân tích rủi ro — còn gọi là đánh giá rủi ro — là một khuôn khổ hoặc tập tiêu chí nhằm nhận diện và đánh giá các rủi ro tiềm ẩn từ một nhà cung cấp cụ thể. Các đánh giá có cấu trúc này là một phần quan trọng của lĩnh vực quản lý rủi ro chuỗi cung ứng, mà Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Hoa Kỳ (NIST) định nghĩa là “quy trình hệ thống hóa để quản lý rủi ro chuỗi cung ứng thông qua nhận diện các điểm nhạy cảm, lỗ hổng và mối đe dọa trên toàn chuỗi cung ứng, đồng thời phát triển các chiến lược giảm thiểu nhằm đối phó các mối đe dọa đó.”
Phân tích rủi ro — còn gọi là đánh giá rủi ro — là khuôn khổ hoặc tập tiêu chí nhằm nhận diện và đánh giá các rủi ro tiềm ẩn từ một nhà cung cấp cụ thể.
Đánh giá rủi ro nhà cung cấp là nền tảng của quản lý rủi ro chuỗi cung ứng hiệu quả. Thông qua việc xây dựng và triển khai các đánh giá chuyên sâu này, doanh nghiệp có thể áp dụng quy trình thẩm định tiêu chuẩn cho các nhà cung cấp tiềm năng, đồng thời hiểu một cách toàn diện, chính xác về cách các lỗ hổng trong quá khứ có thể tái diễn và gây tốn kém ra sao. Đây cũng là một trong những chiến lược hiệu quả nhất nhằm duy trì thế chủ động và linh hoạt đối với chuỗi cung ứng của doanh nghiệp.
“Điều này rất quan trọng, vì cuối cùng doanh nghiệp của bạn có thể sớm phát hiện các vấn đề tiềm tàng gây ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng, kéo theo việc giao hàng hoặc sản xuất sản phẩm cuối cùng,” ông Mohammad Ahmad, CEO nền tảng quản lý rủi ro chuỗi cung ứng Z2Data chia sẻ. Nhưng các đánh giá này không chỉ đơn thuần là hồ sơ rủi ro, Ahmad nhấn mạnh. Chúng còn là những bản hồ sơ chuyên sâu về nhà cung cấp, hỗ trợ ra quyết định quan trọng trong rất nhiều tình huống. “Một thách thức lớn hiện nay là, bạn thực sự biết gì về các nhà cung cấp của mình?” ông nói. “Doanh nghiệp nào cũng mong muốn khả năng minh bạch với các nhà cung cấp.”
“Một thách thức lớn hiện nay là, bạn thực sự biết gì về các nhà cung cấp của mình?” ông nói. “Doanh nghiệp nào cũng mong muốn khả năng minh bạch với các nhà cung cấp.”
Phân tích rủi ro nhà cung cấp không phải là thực tiễn mới. Tuy nhiên, đây dần trở thành công cụ ngày càng được xem là thiết yếu trong quản lý rủi ro chuỗi cung ứng hiệu quả. Trong một thập kỷ nhiều tầng lớp, biến động như 2020 trở đi, doanh nghiệp đủ nguồn lực xác định và phân tích rủi ro — nhờ đó đạt được sự minh bạch với nhà cung cấp — đang sở hữu lợi thế cạnh tranh vượt trội.
Các tiêu chí quan trọng nhất cho phân tích rủi ro nhà cung cấp
Trước đây, khi tiến hành phân tích rủi ro, các nhà sản xuất thường tập trung vào một số khía cạnh cốt lõi của nhà cung cấp, gồm tài chính doanh nghiệp, chất lượng sản phẩm và uy tín. Doanh nghiệp đánh giá mức độ rủi ro của nhà cung cấp, rồi tính ra điểm tổng hợp nhằm phản ánh chính xác hồ sơ rủi ro tổng thể của nhà cung cấp đó.
Hiện nay, bối cảnh rủi ro đối với các nhà sản xuất và chuỗi cung ứng ngày càng dày đặc và khắc nghiệt. Hệ thống các mối đe dọa lâu dài nêu trên tiếp tục bị khuếch đại bởi nhiều yếu tố mới nổi, xuất phát từ bối cảnh môi trường và địa chính trị đương đại, khi tác động con người và các lực lượng tự nhiên cùng lúc làm tăng biến động. Do đó, doanh nghiệp đang buộc phải mở rộng danh mục tiêu chí rủi ro, bổ sung các yếu tố như lịch sử tuân thủ quy định và vị trí địa lý. Yếu tố sau đặc biệt quan trọng vì thể hiện mức độ dễ tổn thương trước các nguy cơ như thiên tai, bất ổn địa chính trị và căng thẳng thương mại.
Hiện nay, bối cảnh rủi ro đối với các nhà sản xuất và chuỗi cung ứng ngày càng dày đặc và khắc nghiệt.
Doanh nghiệp từ trước đến nay luôn phải đối mặt với nguy cơ nhà cung cấp bị ảnh hưởng bởi các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, vòi rồng, lũ lụt. Tuy nhiên, tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu đang khiến tần suất các thảm họa này gia tăng. Theo Văn phòng Giảm nhẹ Rủi ro Thiên tai Liên Hợp Quốc (UNDRR), số "thảm họa quy mô lớn" trên toàn cầu mỗi năm đã tăng hơn gấp ba kể từ đầu thế kỷ, hiện ở mức 350–500 vụ mỗi năm. Các dự báo khí hậu cho thấy con số này sẽ tăng mạnh trong những năm tới.
Nửa thập kỷ vừa qua, các chính phủ hàng đầu và tổ chức quốc tế có ảnh hưởng bắt đầu triển khai biện pháp mạnh mẽ hơn nhằm buộc doanh nghiệp chịu trách nhiệm cho vai trò tác động đến tình trạng nóng lên toàn cầu và khí hậu biến đổi. Các phong trào phát triển bền vững và ESG (môi trường, xã hội và quản trị) dần được thể chế hóa thành quy định pháp lý cụ thể, có hiệu lực trên khắp thế giới. Những quy định mới này đang tạo ra một loại rủi ro hoàn toàn mới đối với các nhà sản xuất và bên liên quan trong chuỗi cung ứng, buộc doanh nghiệp phải tuân thủ loạt yêu cầu phát triển bền vững mới. Khi các chỉ thị như CSRD, CS3D và yêu cầu công bố thông tin về khí hậu mới của SEC bắt đầu có hiệu lực toàn cầu, nhà cung cấp đứng trước vùng dễ tổn thương mới.
Khi các chỉ thị như CSRD, CS3D và yêu cầu công bố thông tin về khí hậu mới của SEC bắt đầu có hiệu lực toàn cầu, nhà cung cấp đứng trước vùng dễ tổn thương mới.
Chưa dừng lại ở đó, rủi ro an ninh mạng cũng đang nổi lên chóng mặt. Mối đe dọa này được minh chứng rõ nét qua nhiều cuộc tấn công mạng gần đây ở quy mô chưa từng có. Vụ SolarWinds do nhóm hoạt động người Nga thực hiện năm 2020 và sự cố rò rỉ dữ liệu Microsoft Exchange năm 2021 được cho là nhóm tin tặc thuộc Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc đã cho thấy mức độ tinh vi, nguy hiểm của các chiến dịch chiến tranh mạng suốt thập kỷ qua. Khi các nhóm tin tặc có sự hậu thuẫn quốc gia này ngày càng táo bạo và tham vọng hơn với các chiến dịch gián điệp mạng, các tập đoàn đa quốc gia trên toàn cầu đối mặt nguy cơ rò rỉ dữ liệu, tấn công mã độc và thất bại nghiêm trọng về an ninh.
Các nhà sản xuất tại Mỹ cùng nhiều doanh nghiệp phụ thuộc vào nhiều nhà cung cấp, nhiều tầng chuỗi hiện đối diện một thực tế không thể phủ nhận: quản lý rủi ro chuỗi cung ứng đã thay đổi rõ rệt. Khi tự xây dựng phân tích rủi ro nhà cung cấp, doanh nghiệp cần mở rộng phạm vi vượt khỏi các yếu tố gián đoạn đã đeo bám chuỗi cung ứng suốt nhiều thập kỷ. Doanh nghiệp cần nhận diện hàng loạt nguy cơ mới nay đang phổ biến trong nhiều mạng lưới sản xuất.
Các nhà sản xuất tại Mỹ cùng nhiều doanh nghiệp phụ thuộc vào nhiều nhà cung cấp, nhiều tầng chuỗi hiện đối diện một thực tế không thể phủ nhận: quản lý rủi ro chuỗi cung ứng đã thay đổi rõ rệt.
Tổng hợp lại, hiện có ít nhất nửa tá rủi ro chuỗi cung ứng mà bất kỳ phân tích rủi ro toàn diện nào cũng cần xem xét:
- Sức khỏe tài chính và/hoặc nguy cơ phá sản
- Thời tiết cực đoan và sự kiện liên quan đến biến đổi khí hậu
- Vấn đề địa chính trị
- ESG và phát triển bền vững
- An ninh mạng
- Tuân thủ thương mại
- Minh bạch dữ liệu
Thu thập dữ liệu phục vụ đánh giá rủi ro
Khi doanh nghiệp nắm bắt giá trị của việc đo lường rủi ro nhà cung cấp cũng như các nhóm rủi ro cần phân tích và đánh giá, doanh nghiệp đã sẵn sàng tiến hành đánh giá. Bước đầu tiên — đồng thời cũng là quan trọng nhất — trong quá trình phân tích rủi ro là thu thập dữ liệu về nhà cung cấp của bạn. Có nhiều chiến lược khác nhau để tổng hợp thông tin này và doanh nghiệp không nên bị giới hạn ở một phương pháp duy nhất. Thay vào đó, nên tận dụng đa phương pháp thu thập dữ liệu, bắt đầu từ việc truy cập thông tin công khai. Loại thông tin này có thể bao gồm dữ liệu tài chính, vị trí địa lý của trụ sở, nhà máy sản xuất và báo cáo ESG (sẽ ngày càng công khai hơn trong thời gian tới).
Sau khi thu thập xong dữ liệu công khai, doanh nghiệp cần đánh giá các lỗ hổng thông tin còn thiếu và chủ động liên hệ với nhà cung cấp để yêu cầu thông tin chưa thể tự thu thập. Thông thường, doanh nghiệp thực hiện bước hai này thông qua bảng hỏi, đặt nhiều câu hỏi liên quan đến kiểm soát an ninh, biện pháp giảm thiểu rủi ro và quản lý chuỗi cung ứng của nhà sản xuất.
Ví dụ, bảng hỏi Shared Information Gathering (SIG) là công cụ quản lý rủi ro bên thứ ba do tổ chức Shared Assessments phát triển. Bộ câu hỏi này có hàng trăm câu nhằm khai thác thông tin thực tiễn trên 21 lĩnh vực cốt lõi, trong đó có:
- Quản lý tuân thủ
- Môi trường, xã hội và quản trị (ESG)
- Quản lý rủi ro doanh nghiệp
- Quản lý sự cố an ninh mạng
- Bảo mật mạng lưới
- Khả năng phục hồi vận hành
Mặc dù bảng hỏi là công cụ thiết yếu để thu thập dữ liệu, nhưng doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào duy nhất nguồn này để hiểu về nhà cung cấp của mình. “Tôi không nghĩ đó nên là nguồn dữ liệu duy nhất,” Ahmad chia sẻ. “Bạn cần có nhiều nguồn thông tin để có thể đưa ra quyết định dựa trên rủi ro về việc liệu có nên đào sâu hơn.”
Xây dựng quy trình đánh giá rủi ro tổng thể: Phần 2
Tuy nhiên, việc nhận diện khu vực rủi ro và thu thập đầy đủ dữ liệu liên quan chỉ là các bước khởi đầu trong quy trình đánh giá rủi ro tổng thể. Sau khi các nhà sản xuất thực hiện thành công, làm thế nào để xây dựng mô hình rủi ro và triển khai thực tế việc đánh giá?
Chúng tôi sẽ giải đáp các câu hỏi này—đồng thời chỉ ra một số rủi ro phổ biến đặc thù của chuỗi cung ứng bán dẫn—trong phần hai của bài viết, Phát triển và triển khai mô hình rủi ro cho chuỗi cung ứng bán dẫn.
