:quality(85))
Khoáng sản thiết yếu giữ vai trò quan trọng đối với các công nghệ hỗ trợ sản xuất hiện đại, từ bán dẫn và sợi quang học đến xe điện và hệ thống năng lượng tái tạo. Rất nhiều trong số các vật liệu này chỉ được sản xuất hoặc tinh chế ở một vài quốc gia, tạo ra những lỗ hổng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Vị trí thống lĩnh của Trung Quốc với vai trò là nhà cung cấp và chế biến chủ yếu nhiều loại khoáng sản thiết yếu đồng nghĩa với việc các biện pháp hạn chế xuất khẩu của nước này có thể gây ra hậu quả sâu rộng cho ngành sản xuất trên toàn thế giới. Những năm gần đây, Trung Quốc đã áp dụng yêu cầu về giấy phép xuất khẩu và các biện pháp kiểm soát khác nhằm quản lý dòng chảy của một số khoáng sản nhất định ra thị trường nước ngoài, trực tiếp tác động đến nguồn cung và giá cả.
Dưới đây, chúng tôi phân tích năm loại khoáng sản thiết yếu có nguy cơ cao nhất trước các biện pháp hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc, đồng thời đánh giá vai trò của chúng đối với hoạt động sản xuất, quy mô sản xuất của Trung Quốc và những tác động tiềm ẩn đến các ngành công nghiệp toàn cầu.
Tại sao kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc quan trọng đối với ngành sản xuất
Khoáng sản thiết yếu được xác định dựa trên tầm quan trọng về kinh tế và mức độ rủi ro gián đoạn nguồn cung. Trong sản xuất, các vật liệu này là nền tảng để tạo ra những sản phẩm hiệu suất cao, từ thiết bị điện tử tiêu dùng đến hệ thống quốc phòng.
Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc — thường được thực thi qua yêu cầu giấy phép — có thể hạn chế nguồn cung một số khoáng sản ra bên ngoài lãnh thổ nước này, dẫn đến:
- Tăng chi phí vật liệu cho nhà sản xuất.
- Chậm trễ chuỗi cung ứng và gián đoạn sản xuất.
- Tìm kiếm gấp các nhà cung cấp thay thế hoặc vật liệu thay thế.
Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS) ghi nhận Hoa Kỳ hoàn toàn phụ thuộc vào nhập khẩu đối với một số khoáng sản này, trong đó Trung Quốc cung cấp phần lớn. Mức độ phụ thuộc này có nghĩa là bất cứ sự gián đoạn nào trong xuất khẩu từ Trung Quốc đều có thể nhanh chóng tác động lan tỏa đến chuỗi cung ứng sản xuất.
1. Gallium
- Vai trò của Trung Quốc: Sản xuất khoảng 98-99% lượng gallium toàn cầu.
- Mức độ phụ thuộc của Hoa Kỳ: 100% phụ thuộc vào nhập khẩu gallium, trong đó Trung Quốc là nhà cung cấp lớn thứ hai.
- Ứng dụng trong sản xuất:
- Bán dẫn và vi mạch tích hợp.
- Đi-ốt phát quang (LED).
- Hệ thống quốc phòng và radar.
- Hạn chế: Tháng 8/2023, Trung Quốc đưa ra yêu cầu cấp phép xuất khẩu mới đối với gallium, siết chặt đáng kể dòng chảy vật liệu này ra thị trường nước ngoài. Đến tháng 12/2024, Trung Quốc cấm hoàn toàn xuất khẩu gallium vào Hoa Kỳ.
Đối với các nhà sản xuất điện tử và quốc phòng, gallium là vật liệu không thể thay thế. Gallium được sử dụng trong thiết bị tần số cao và công suất lớn — những lĩnh vực có rất ít lựa chọn thay thế khả thi. Bất kỳ sự chậm trễ hoặc tăng giá nào về nguồn cung gallium đều có thể ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất bán dẫn, LED và các ứng dụng quốc phòng tiên tiến.
2. Germanium
- Vai trò của Trung Quốc: Đóng góp khoảng 60% sản lượng germanium toàn cầu.
- Mức độ phụ thuộc của Hoa Kỳ: 100% phụ thuộc vào nhập khẩu germanium, trong đó Trung Quốc là nhà cung cấp lớn thứ ba.
- Ứng dụng trong sản xuất:
- Cáp sợi quang cho viễn thông.
- Quang học hồng ngoại dùng cho thiết bị nhìn đêm và ảnh nhiệt.
- Ứng dụng pin năng lượng mặt trời, bao gồm cả tấm pin cho vệ tinh.
- Hạn chế: Tháng 8/2023, Trung Quốc lần đầu áp dụng yêu cầu cấp phép xuất khẩu đối với germanium xuất ra nước ngoài. Đến tháng 12/2024, Trung Quốc tiếp tục cấm hoàn toàn xuất khẩu germanium vào Hoa Kỳ.
USGS cảnh báo những hạn chế này có thể gây gián đoạn các lĩnh vực dựa vào hạ tầng quang học và viễn thông tiên tiến. Đối với ngành sản xuất năng lượng tái tạo, vai trò của germanium trong các tế bào năng lượng mặt trời hiệu suất cao đặc biệt quan trọng. Sự gián đoạn nguồn cung có thể làm chậm các dự án hàng không vũ trụ và năng lượng, nơi hiệu suất và độ tin cậy là tối quan trọng.
3. Graphite
- Vai trò của Trung Quốc: Sản xuất khoảng 75% sản lượng graphite toàn cầu.
- Mức độ phụ thuộc của Hoa Kỳ: 100% phụ thuộc vào nhập khẩu graphite, Trung Quốc là nhà cung cấp lớn nhất.
- Ứng dụng trong sản xuất:
- Cực dương trong pin lithium-ion cho xe điện.
- Pin nhiên liệu và hệ thống lưu trữ năng lượng.
- Dầu bôi trơn công nghiệp và vật liệu chịu lửa.
- Hạn chế: Nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng ô tô khỏi phụ thuộc vào Trung Quốc, Chính quyền Biden đã thực thi Đạo luật Giảm lạm phát 2022 (IRA), siết chặt quy định để các hãng xe đủ điều kiện nhận ưu đãi thuế xe điện bằng cách yêu cầu khoáng sản thiết yếu như graphite phải có nguồn gốc từ Hoa Kỳ hoặc các nước ký hiệp định thương mại tự do.
Sự hạn chế này càng bị ảnh hưởng bởi động thái tháng 10/2023, khi Trung Quốc ban hành quy định về giấy phép xuất khẩu đối với một số sản phẩm graphite, khiến việc tiếp cận nguyên liệu trở nên khó khăn hơn.
Các quy định này — có hiệu lực từ đầu năm 2023 — kết hợp với các hạn chế từ Trung Quốc, đã tạo ra thách thức cho ngành ô tô. Đến tháng 5/2024, Bộ Tài chính Hoa Kỳ đã nới lỏng quy định, cho phép một số nhà sản xuất ô tô tiếp tục mua graphite và các khoáng sản khác từ Trung Quốc đến hết năm 2027.
Graphite vẫn là điểm nóng trong căng thẳng thương mại Hoa Kỳ-Trung Quốc, và hạn chế nguồn cung có thể tác động đến sản xuất xe điện, giá pin cũng như quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch.
4. Antimony
- Vai trò của Trung Quốc: Nhà sản xuất antimon lớn nhất thế giới.
- Mức độ phụ thuộc của Hoa Kỳ: 100% phụ thuộc vào nhập khẩu antimon, trong đó Trung Quốc là nhà cung cấp lớn nhất.
- Ứng dụng trong sản xuất:
- Chất chống cháy trong nhựa và dệt may.
- Hợp kim cho pin chì-axit.
- Ứng dụng bán dẫn trong một số thiết bị quang điện tử.
- Hạn chế: Tháng 12/2024, Trung Quốc cấm hoàn toàn xuất khẩu antimon vào Hoa Kỳ.
Đặc tính chống cháy của antimon khiến khoáng sản này trở nên quan trọng đối với ngành sản xuất thiết bị điện tử, vật liệu xây dựng và hàng tiêu dùng phải đáp ứng tiêu chuẩn an toàn cháy nổ. USGS xếp antimon vào nhóm khoáng sản có rủi ro nguồn cung cao do sản lượng toàn cầu ngoài Trung Quốc rất hạn chế.
5. Đất hiếm (REEs)
Đất hiếm (REEs, Rare Earth Elements) là một phân nhóm của khoáng sản thiết yếu và giữ vai trò sống còn trong ngành sản xuất điện tử. Mặc dù không phải tất cả khoáng sản thiết yếu đều là đất hiếm, nhưng tất cả đất hiếm đều là khoáng sản thiết yếu.
- Vai trò của Trung Quốc: Tính đến năm 2023, Trung Quốc sản xuất khoảng 70% lượng đất hiếm toàn cầu.
- Mức độ phụ thuộc của Hoa Kỳ: 100% phụ thuộc vào nhập khẩu đất hiếm, trong đó Trung Quốc là nhà cung cấp lớn nhất.
- Ứng dụng trong sản xuất:
- Động cơ xe điện (EV).
- Máy phát điện tua-bin gió.
- Điện thoại thông minh, loa và thiết bị điện tử khác.
- Hạn chế: Tháng 4/2025, Trung Quốc áp đặt kiểm soát xuất khẩu đối với bảy nguyên tố đất hiếm — samarium, gadolinium, terbium, dysprosium, lutetium, scandium và các sản phẩm liên quan đến yttrium — nhằm đáp trả quyết định của Tổng thống Trump nâng thuế nhập khẩu phần lớn sản phẩm Trung Quốc lên 54%. Những biện pháp này yêu cầu nhà xuất khẩu phải xin giấy phép từ Bộ Thương mại Trung Quốc, thực tế đã hạn chế quyền tiếp cận toàn cầu với các vật liệu quan trọng này.
Đất hiếm là nhóm 17 khoáng sản cực kỳ quan trọng cho công nghệ năng lượng sạch và thiết bị điện tử tiêu dùng. Do chi phí và khó khăn khi khai thác, chế biến ngoài Trung Quốc rất lớn, các nhà sản xuất trong ngành ô tô và năng lượng xanh tiếp tục dễ bị ảnh hưởng bởi các thay đổi chính sách hạn chế nguồn cung từ Trung Quốc.
Tác động lan tỏa toàn cầu của các biện pháp hạn chế xuất khẩu từ Trung Quốc
Tác động của việc hạn chế xuất khẩu các khoáng sản này vượt xa phạm vi của từng ngành riêng lẻ. Khi nhiều ngành sản xuất cùng chia sẻ nhu cầu về vật liệu đầu vào, gián đoạn nguồn cung một khoáng sản có thể gây hiệu ứng dây chuyền:
- Tăng chi phí cho các sản phẩm hạ nguồn như xe điện, thiết bị điện tử và trang thiết bị năng lượng tái tạo.
- Chậm tiến độ sản xuất khi nhà sản xuất phải chờ nguồn cung thay thế hoặc kiểm định vật liệu thay thế.
- Căng thẳng địa chính trị khi các quốc gia cạnh tranh để tiếp cận nguồn lực hạn chế.
Doanh nghiệp sản xuất có thể giảm rủi ro khoáng sản thiết yếu như thế nào
Mặc dù khó có thể giảm nhanh sự phụ thuộc vào xuất khẩu từ Trung Quốc, doanh nghiệp sản xuất có thể thực hiện các bước sau nhằm hạn chế rủi ro gián đoạn nguồn cung:
- Đa dạng hóa nhà cung cấp: Tìm nguồn từ nhiều quốc gia khác nhau khi khả thi.
- Tăng dự trữ: Xây dựng kho dự phòng chiến lược với các khoáng sản rủi ro cao.
- Đầu tư tái chế: Thu hồi khoáng sản thiết yếu từ sản phẩm cuối vòng đời (EOL).
- Nghiên cứu vật liệu thay thế: Phát triển vật liệu hoặc thiết kế giảm phụ thuộc vào đầu vào khan hiếm.
- Tăng cường khả năng hiển thị chuỗi cung ứng: Sử dụng công cụ theo dõi để kiểm soát dòng khoáng sản và cập nhật thay đổi quy định trong thời gian thực.
Những chiến lược này giúp doanh nghiệp quản lý bất ổn trong ngắn hạn, đồng thời chờ đợi các giải pháp dài hạn như dự án khai thác mới hoặc nhà máy chế biến nhằm giảm phụ thuộc về sau.
Triển vọng phía trước
Vai trò của Trung Quốc trong sản xuất và chế biến khoáng sản thiết yếu bảo đảm rằng các biện pháp hạn chế xuất khẩu từ nước này sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng sản xuất toàn cầu. Đối với doanh nghiệp sản xuất, nhận diện các vật liệu có nguy cơ cao và xây dựng kế hoạch dự phòng là điều tối quan trọng.
Gallium, germanium, đất hiếm, graphite và antimon là năm khoáng sản mà các biện pháp hạn chế xuất khẩu có thể gây ảnh hưởng ngay lập tức và rõ nét đến sản xuất. Chủ động chuẩn bị cho nguy cơ gián đoạn nguồn cung ngay từ bây giờ giúp doanh nghiệp ứng phó tốt hơn trước thách thức chuỗi cung ứng tập trung và mang tính chiến lược.
Tiếp cận khoáng sản thiết yếu không còn đơn thuần là vấn đề thu mua — mà trở thành ưu tiên chiến lược cho tương lai ngành sản xuất.
Tăng cường khả năng hiển thị với Z2Data
Z2Data cung cấp cho các doanh nghiệp sản xuất và đội ngũ chuỗi cung ứng thông tin chi tiết, cập nhật về khoáng sản thiết yếu, sự phụ thuộc vào nhà cung cấp và các rủi ro tiềm tàng trên toàn bộ mạng lưới cung ứng của doanh nghiệp. Từ theo dõi thay đổi quy định đến nhận diện nguồn thay thế, nền tảng của chúng tôi mang đến dữ liệu và phân tích cần thiết để tăng cường khả năng phục hồi chuỗi cung ứng và duy trì liên tục hoạt động sản xuất.
Tìm hiểu thêm về cách Z2Data giúp bảo vệ hoạt động sản xuất của doanh nghiệp bạn trước các gián đoạn khoáng sản thiết yếu.
