Firmy muszą już teraz przygotować się na rozporządzenie UE dotyczące wylesiania

Najważniejsze informacje z artykułu:

• W centrum EUDR leży wymóg dostarczania przez firmy precyzyjnych współrzędnych geolokalizacyjnych każdego obszaru ziemi wykorzystywanego do produkcji regulowanych surowców. Przedsiębiorstwa muszą zmapować swoich dostawców aż do poziomu gospodarstwa, włącznie z małymi rolnikami i dostawcami pośrednimi.

• Duże i średnie przedsiębiorstwa muszą spełnić wymagania EUDR do grudnia 2025 roku, natomiast UE wydłużyła okres przejściowy dla firm małych i mikrodo 30 czerwca 2026.
• Firmy, które nie podejmą działań już teraz i nie zaczną wdrażać zgodności z EUDR, narażają się na poważne konsekwencje, w tym utratę dostępu do rynku UE, zagrożenie dla mniejszych producentów oraz utratę reputacji w skali globalnej.

Rozporządzenie Unii Europejskiej w sprawie wylesiania (EUDR) to jedno z najbardziej ambitnych regulacji środowiskowych uchwalonych przez Unię Europejską. Przyjęte w czerwcu 2023 roku, ma na celu zapewnienie, że towary wprowadzane na rynek UE lub z niego eksportowane nie są powiązane z wylesianiem ani degradacją lasów w żadnej części świata. Przepisy obejmują bezpośrednio kluczowe surowce takie jak soja, olej palmowy, bydło, kakao, kawa, kauczuk i drewno, a także wiele produktów pochodnych. W praktyce EUDR wymaga od firm importujących lub eksportujących te towary, aby udowodniły, że ich łańcuchy dostaw są wolne od wylesiania i w pełni identyfikowalne.

Regulacje te nie dotyczą jedynie ochrony środowiska. Są również centralnym elementem szerszej polityki UE w zakresie zmian klimatu, ochrony bioróżnorodności i zrównoważonego handlu. Poprzez wymóg identyfikowalności aż do konkretnej działki ziemi, EUDR przenosi obowiązki związane ze zgodnością na przedsiębiorstwa na każdym etapie łańcucha dostaw — od małych gospodarstw po międzynarodowe korporacje.

Kluczowe terminy wdrożenia EUDR

Duże i średnie przedsiębiorstwa muszą zapewnić zgodność do grudnia 2025 roku, natomiast UE wydłużyła okres przejściowy dla małych i mikroprzedsiębiorstw do 30 czerwca 2026. Tym samym 2026 rok będzie momentem przełomowym dla tego wymagającego rozporządzenia: oznacza, że wszystkie przedsiębiorstwa działające na rynku UE, niezależnie od wielkości, będą musiały udowodnić, iż ich łańcuchy dostaw nie przyczyniają się do wylesiania. Będzie to również test wiarygodności samych przepisów.

Przedsiębiorstwa, które potraktują najbliższe 18 miesięcy jako okres przygotowania, zyskają przewagę pozwalającą im sprawnie działać w nowym systemie. Z kolei te, które zwlekają z wdrożeniem, ryzykują wykluczenie z rynku UE, utratę reputacji i wzmożone zainteresowanie ze strony inwestorów i konsumentów.

Oś czasu EUDR i znaczenie roku 2026

Aby zrozumieć, dlaczego rok 2026 jest kluczowy, warto spojrzeć na harmonogram wdrażania przepisów:

• 29 czerwca 2023: EUDR weszło w życie. Od tego momentu firmy wiedziały, że pojawią się nowe obowiązki dotyczące odpowiedzialnego pozyskiwania surowców oraz należytej staranności.
• Grudzień 2024 (pierwotna data wejścia w życie): Regulacje miały początkowo objąć zarówno duże firmy, jak i małe oraz średnie przedsiębiorstwa (MŚP) do końca 2024 roku.
• Przesunięte terminy: Wspierając się presją interesariuszy i uznając wyzwania mniejszych przedsiębiorstw, UE zdecydowała o etapowym wdrożeniu.
• 30 grudnia 2025: Ostateczny termin dla dużych i średnich przedsiębiorstw na zapewnienie zgodności.
• 30 czerwca 2026: Termin zgodności dla MŚP i mikroprzedsiębiorstw.

Opisana powyżej metoda etapowego wdrożenia daje mniejszym firmom dodatkowe sześć miesięcy na osiągnięcie zgodności. Jednocześnie podkreśla intencję UE, by do połowy 2026 roku wszystkie przedsiębiorstwa były w pełni dostosowane do rozporządzenia. Nie ogłoszono dotąd żadnych nowych wydłużeń terminów.

Termin ten ma szczególne znaczenie dla MŚP, które często stanowią kluczowe ogniwa globalnych łańcuchów dostaw, ale nie zawsze dysponują zasobami potrzebnymi do szybkiego wdrażania systemów zgodności. Dla nich data z 2026 roku to nie tylko formalność administracyjna — to ostatnia szansa na utrzymanie dostępu do ogromnego rynku konsumenckiego UE.

Do czego firmy muszą się przygotować do 2026 roku

Spełnienie wymogów EUDR to nie tylko dokumentacja i kwestie formalne. Wymaga budowy solidnych systemów należytej staranności, stanowiących fundament identyfikowalności łańcucha dostaw „od końca do końca” (traceability). Do kluczowych obowiązków należą:

Spełnienie wymogów EUDR to nie tylko dokumentacja i kwestie formalne. Konieczna jest budowa solidnych systemów należytej staranności, tworzących podstawę pełnej identyfikowalności łańcucha dostaw.

Geolokalizacja, mapowanie dostawców i ocena ryzyka

Centralnym wymogiem EUDR jest dostarczenie przez firmy precyzyjnych współrzędnych geolokalizacyjnych dla każdego obszaru gruntu wykorzystywanego do produkcji regulowanych surowców. Tak szczegółowy poziom danych wykracza daleko poza standardowe audyty łańcucha dostaw. Obejmuje m.in.:

• Mapowanie dostawców aż do poziomu gospodarstwa — w tym małych rolników i dostawców pośrednich.
• Zbieranie i przechowywanie danych geoprzestrzennych celem potwierdzenia, że wylesianie nie miało miejsca po 31 grudnia 2020 roku.
• Przeprowadzanie oceny ryzyka w oparciu o takie czynniki jak kraj pochodzenia, wzorce wylesiania oraz złożoność łańcucha dostaw.

Dla przedsiębiorstw zarządzających rozbudowanymi i wielopoziomowymi łańcuchami dostaw tak wysoki poziom identyfikowalności stanowi istotne wyzwanie. Jednocześnie to także szansa na uzyskanie bezprecedensowej widoczności sieci zaopatrzenia.

Wykorzystanie systemu informacyjnego EUDR

W grudniu 2024 roku Komisja Europejska uruchomiła System Informacyjny EUDR. To centralny portal służący do składania przez firmy oświadczeń o należytej staranności dla towarów wprowadzanych na rynek UE lub z niego wywożonych. Do 2026 roku MŚP muszą opanować obsługę tego systemu, aby z każdą przesyłką móc generować deklarację zgodną z przepisami.

Wykorzystanie klasyfikacji ryzyka krajów

Regulacja przewiduje system klasyfikacji ryzyka krajów, dzielący regiony na cztery odrębne kategorie:

• „Niskie ryzyko”
• „Standardowe ryzyko”
• „Wysokie ryzyko”
• „Bez ryzyka”

Te kategorie determinują poziom wymaganej kontroli:

• Dla krajów o niskim ryzyku obowiązują uproszczone procedury należytej staranności.
• Kraje wysokiego ryzyka wymagają intensywnej weryfikacji i gromadzenia szczegółowych dowodów.

Firmy muszą być gotowe do dostosowywania swoich strategii należytej staranności, ponieważ klasyfikacje te będą okresowo aktualizowane przez UE.

W praktyce oznacza to, że MŚP muszą stworzyć elastyczne systemy umożliwiające zarówno rutynowe deklaracje dla surowców niskiego ryzyka, jak i szczegółowe składanie dowodów dla regionów wysokiego ryzyka.

Szanse strategiczne wynikające z opóźnienia

Choć część firm traktuje termin 2026 roku jako ulgę, firmy o dalekosiężnych strategiach rozpoznają w nim szansę. Wydłużenie terminu to nie tylko dodatkowy czas na przesunięcie obowiązków wdrożeniowych na później. To również okno na opracowanie strategii, przygotowania, przetestowanie systemów oraz wypracowanie przewagi konkurencyjnej.

Choć część firm traktuje termin 2026 roku jak ulgę, przedsiębiorstwa myślące perspektywicznie rozpoznają w nim szansę.

Pilotaż systemów oraz głębsza widoczność łańcucha dostaw

Dodatkowe miesiące umożliwiają pilotaż cyfrowych systemów identyfikowalności, szkolenia dla dostawców i wdrażanie procedur zbierania danych geolokalizacyjnych. Faza pilotażowa jest niezbędna do wykrycia słabych punktów przed wdrożeniem pełnej zgodności. Firmy, które do 2026 roku gruntownie przetestują i udoskonalą swoje systemy, będą mogły z dużą pewnością składać wymagane oświadczenia.

Wzmocnienie zgodności ESG i reputacji marki

Zgodność z EUDR to nie tylko unikanie kar — to również pełna korelacja z szeroko rozumianymi priorytetami ESG (Environmental, Social, and Governance). Prezentując pozyskiwanie surowców bez wylesiania, firmy wzmacniają swoje wiarygodne referencje w zakresie zrównoważonego rozwoju, budują reputację marki i pozycjonują się jako liderzy etycznego handlu.

Dla firm działających bezpośrednio na rynku konsumenckim ta zgodność jest szczególnie cenna. Europejscy konsumenci coraz częściej wymagają dowodów, że produkty — od kawy po czekoladę i meble — nie są powiązane z wylesianiem. Prezentowanie zgodności może zwiększyć lojalność odbiorców i otwierać nowe możliwości rynkowe.

Wyprzedzenie oczekiwań inwestorów i konsumentów

Inwestorzy uważnie śledzą wdrażanie EUDR oraz działania przedsiębiorstw na rzecz wdrożenia nowej dyrektywy. Wraz z wejściem w życie raportowania ESG, takich jak Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD), łańcuchy dostaw pozbawione wylesiania stają się kwestią materialności finansowej. Przedsiębiorstwa, które wykorzystają ten czas na osiągnięcie zgodności z EUDR i sprostanie oczekiwaniom inwestorów, łatwiej pozyskają kapitał, ograniczą ekspozycję na ryzyko i będą budowały wiarygodność na rynkach globalnych.

Ryzyka braku działań do 2026 roku

Obok szans równolegle pojawia się ryzyko. Firmy, które zaniechają działań już teraz, po upływie okresu przejściowego staną przed poważnymi zagrożeniami. Wśród potencjalnych niebezpieczeństw znajdują się:

• Utrata dostępu do odbiorców z UE: Firmy niespełniające wymagań nie będą mogły wprowadzać regulowanych produktów na rynek UE po terminie. To może być szczególnie dotkliwe dla MŚP uzależnionych od klientów unijnych. Nawet dostawcy pośredni mogą stracić kontrakty, jeśli większe firmy nie będą w stanie udokumentować źródła komponentów wolnych od wylesiania.
• Nieproporcjonalne szkody dla wrażliwych producentów: Mali rolnicy i producenci z krajów rozwijających się są szczególnie narażeni na skutki niespełnienia wymogów przez firmy. Jeśli MŚP nie zintegrują tych producentów ze zgodnymi łańcuchami dostaw — poprzez szkolenia, zbieranie danych i wsparcie — całe społeczności mogą zostać wykluczone z handlu z UE. To ryzyko podkreśla wagę wcześniejszego przygotowania i współpracy z dostawcami.
• Utrata wiarygodności i wykluczenie z łańcuchów dostaw: Poza kwestiami regulacyjnymi firmy zwlekające z wdrożeniem narażają się na utratę zaufania inwestorów, konsumentów i partnerów. W 2026 roku oczekiwania w zakresie ESG będą jeszcze wyższe niż obecnie. Firmy, które będą dopiero na etapie wdrażania systemów identyfikowalności, mogą zostać uznane za nieefektywne, podważając zaufanie i ryzykując wykluczenie z sieci zrównoważonego handlu w dłuższej perspektywie.

Znaczenie przygotowania się do EUDR

Rozporządzenie Unii Europejskiej dotyczące wylesiania stanowi fundamentalną zmianę w zarządzaniu i monitorowaniu globalnych łańcuchów dostaw. Podczas gdy duże firmy muszą zapewnić zgodność do końca 2025 roku, wydłużenie dla MŚP do 30 czerwca 2026 roku wyznacza ostateczny termin osiągnięcia powszechnej zgodności. Po tej dacie wszystkie organizacje unijne — niezależnie od wielkości — będą zobowiązane do wykazania, że ich surowce są wolne od wylesiania oraz w pełni identyfikowalne.

Oznacza to, że najbliższe 18 miesięcy to kluczowy czas dla MŚP. Okres przejściowy nie powinien być traktowany jako czas zawieszenia, lecz unikalna okazja do budowy systemów mapowania dostawców, wdrożenia zbierania danych geolokalizacyjnych, szkolenia partnerów oraz integracji zgodności z szeroko pojętą strategią ESG. Firmy, które przygotują się już teraz, wkroczą w 2026 rok z pewnością, utrzymają dostęp do rynku UE i wzmocnią swoją reputację — zarówno w UE, jak i w szerszych kręgach skoncentrowanych na ESG. Natomiast te, które będą zwlekać, ryzykują wykluczenie, utratę reputacji oraz utratę przewagi konkurencyjnej.

Firmy działające na rynku UE i chcące nadążać za EUDR oraz innymi regulacjami z obszaru zrównoważonego rozwoju mogą czerpać wymierne korzyści z platformy supply chain risk management (SCRM) Z2Data. Z2Data obejmuje rozbudowaną ofertę narzędzi do zarządzania zgodnością, w tym m.in.:

• Analiza zgodności „out-of-the-box”: Baza Compliance Manager z FMDs i CoCs pozwala objąć 70–80% wymagań ponad 180 regulacji na całym świecie.
• Ocena zgodności dostosowana do indywidualnych potrzeb: Użytkownicy mogą ocenić zgodność komponentów i produktów z indywidualnymi wymaganiami (np. z ramami obejmującymi REACH, RoHS oraz California Proposition 65).
• Panel postępu zgodności: CM oferuje panel śledzący postępy w realizacji oraz regularnie aktualizujący workflow, w tym działania prowadzące do pełnej zgodności dla wszystkich komponentów.
• Ankiety weryfikujące zgodność dostawców: Klienci mogą osiągnąć 100% zgodności, korzystając z narzędzi do kampanii skierowanych do dostawców poprzez Z2Data.

Rok 2026 będzie kluczowy dla wdrożenia nowych przepisów w UE. Organizacje chcące zachować przewagę i zapewnić należytą staranność oraz identyfikowalność zgodnie z wymaganiami powinny skorzystać z widoczności danych oferowanej przez Z2Data. Aby dowiedzieć się więcej o oprogramowaniu i o tym, jak jego moduły dotyczące zgodności mogą pomóc Państwa firmie sprostać wymaganiom EUDR, CSRD, CSDDD i innych dyrektyw, umów demo lub rozpocznij za darmo z ekspertem Z2Data.